توصيف آن ذكر شده است :
أول آنكه كتاب است ، يعنى نوشته شده يا نوشتنى است « 1 » ، به لحاظ آنكه در ازمنهء ما قبل نزول در لوح محفوظ نوشته شده است ونسبت به ما بعد نزول مهيا براي نوشته شدن است وبدين ملاحظه مىگويند : كتاب ، مصدر به معنى مفعول است ؛ يعنى مكتوب « 2 » بالفعل يا مكتوب بالقوة .
در اين توصيف ، ابلاغ اين حقيقت است كه چنين نيست اين كتاب ، سخنى موقت وبىپايه والفاظى متداول در زبانها وفانى به مرور ماه وسال باشد ؛ بلكه بىشك مدتها قبل از نزول ترتيب يافته وتنظيم شده ودر مهمترين مدارك جهان خلقت ( لوح محفوظ ) - كه همهء حوادث عالم تكوين قبل از تحقق وحدوثش در آنجا ثبت است - ، نوشته وتثبيت شده است ؛ چنانكه پس از نزول نيز اين كتاب ، به أنواع مختلف خطوط ونوشتهها ، اقسام گوناگون أوراق وكاغذها ، أرقام بىپايان نقوش وچاپها واقسام مختلف السنة وزبانها ، در طي سالها وقرنها نوشته شده آن چنان رواج ودوام يابد كه همهء قارهها ، كشورها ، شهرها وقريهها را فراگيرد ، در أفكار وقلوب فرود آيد ، بر ملتها وجوامع حكومت كند وبر همهء كتابهاى آسمانى پيروز گردد ؛ چنانكه مىفرمايد :
هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ . « 3 » أو خدايى است كه فرستادهء خود محمد صلى الله عليه وآله را براي راهنمايى جهانيان وابلاغ دين حق اعزام داشت كه دين أو را بر همهء أديان پيروز وغالب كند ؛ گرچه مشركان دنيا را ناخوشآيند باشد .
دوم آنكه اين كتاب فرود آمده ونزول يافته در يك مرتبه به دست قدرت خداوند است ؛ زيرا مفاد كلمهء انزال ، از باب افعال فرود آمدن دفعي ، وكلمهء تنزيل از
هامش
( 1 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 699 ( كتب ) .
( 2 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 116 .
( 3 ) . سورهء توبه ، آيهء 33 ؛ سورهء صف ، آيهء 9 .