كنيم ؛ نيافريديم . اگر ما قصد انجام بيهودهگرى داشتيم ، روى اقتدار وسلطهء خويش لهوى متناسب اتخاذ مىكرديم ؛ چه آنكه محققا ما بر انجام هر امرى تواناييم . بل بدان سبب آفريديم كه به وسيلهء حق باطل را آنچنان بكوبيم كه مغز بشكافد ، وآنگاه است كه باطل را نابود شده يأبى ، وواي بر شما اى كافران از آنچه مىگوييد .
وبالجملة خداوند در آيهء مورد بحث ، غرض وهدف خلقت را بيان نكرده ؛ بلكه فقط بيهودگى آن را نفى نموده است . ولى در آيهء دخان اشارهء اجمالي به سر خلقت رفته ، ودر آيهء أنبيا به طرزى نسبتاً مفصل فلسفه آن بيان شده است ، وحاصل استفاده از آية 18 أنبياء وساير آيات مربوطه آنكه ، غرض خداوند از ايجاد كارگاه با عظمت جهان آفريدن موجوداتى ، داراى شعور وادراك است كه آنها را در اين جهان مسكن دهد ، وبه منظور تعليم وتربيت ، وتكامل برنامهء توحيدي ذات الابعادى ( يعنى دين ) را بر آنها عرضه دارد وهمه را در پذيرش امانت معروضه مختار سازد ، واقامهء أدله واتمام حجت نمايد وسپس در حد كافى مهلت دهد ، تا آنجا كه اتباع وپيروان حق وباطل هر دو مشخص گردند ودر برابر هم قرار گيرند ، ونبرد ومبارزهاى كه مقتضاى طبع دو متضاد است ميان آنها شروع شود ، آزمايش وامتياز انجام گيرد ، وهر دو تيپ حقيقت خود را ظاهر سازند ، واين صحنهء درگيرى تا آنجا ادامه يابد كه بالآخرة خداوند حق را به كلى پيروز سازد ، وباطل را از ريشه براندازد .
پس آيهء سورهء أنبياء بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ « 1 » در مفاد ومعنى مشابه آيهء 5 و 6 قصص است : وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الأْرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ وَنُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الأْرْضِ وَنُرِيَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا كَانُوا يَحْذَرُونَ ، كه ترجمهاش گذشت .
وبالجملة اين جهان نظير جايگاه مسابقه است . پهنهء پهناور گيتى ميدان استباق ،
هامش
( 1 ) . سورهء أنبياء ، آيهء 18 .