بالموضع الذي يشير اليه انزاله مفرّقاً ومرّة بعد أخرى والإنزال عام ؛ « 1 »
فرق ميان انزال وتنزيل در مورد قرآن وفرشتگان اين است كه تنزيل اختصاص به نزول تدريجي دارد ، ولى انزال نزول دفعي وتدريجي ، هر دو را در بر مىگيرد .
قرآن كريم مىفرمايد : هنگامى كه به مشركين گفته مىشود پيروى نماييد از قرآني كه نازل نمودهايم ، مىگويند : ما از روشى كه از پدرانمان فرا گرفتهايم ، متابعت مىنماييم ؛ يعنى چون آنها مشركاند ، ما هم شرك را به عنوان يك عقيدة انتخاب مىنماييم . چنان كه ملاحظه مىنماييد ، اين منطق كه چون پدران ما چنين عقيدهاى داشتهاند ، ما نيز آن را انتخاب مىنماييم ، همان مجادله بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَاهُدًى وَلَاكِتَابٍ مُّنِيرٍ است وبه همين دليل در ذيل آيهء شريفه ، آن را دعوت شيطان به سوى عذاب جهنم معرفى نموده است : أَ وَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ . وبيچاره مردمى كه به جاى دعوت خداوند وپيامبران به توحيد ، به دعوت شيطان ، به سوى شرك ودر نهايت به آتش فروزان الهى پاسخ گويند .
اجتهاد در أصول دين وتقليد در فروع آن
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَ وَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ ؛ « 2 » هنگامى كه ( از جانب پيامبران ) به آنها ( كه شرك را برگزيدهاند ) گفته مىشود : پيروى نماييد از آنچه خداوند نازل نموده است ، گويند : بلكه از آنچه پدران خويش را بر آن يافتهايم پيروى مىنماييم . آيا اگر شيطان آنان را به سوى جهنم هم فرا خواند ( باز آنها پيروى خواهند نمود ؟ )
تقليد در أصول دين جايز نيست
قرآن كريم در آيهء فوق كساني را كه در برابر دعوت ومنطق انبياى الهى لجوجانه مىگويند : ما در انتخاب عقيدة پيروىاز پدران خود مىنماييم ، مورد انتقاد قرار داده
هامش
( 1 ) . المفردات ، ص 799 .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 21 .