آن روز ، روز بر ملا شدن وآشكار گرديدن اعمال نيك وبد انسانهاست وهر كس شناخته مىشود كه در دنيا چگونه آدمي بوده است . لذا در دعا وارد شده است :
فَلا تَفْضَحْنى عَلى رُؤُوسِ الأَشْهادِ ؛ « 1 »
خداوندا ، در آن روز ، مرا در ميان مردم به واسطه افشا ساختن اعمال وگفتارم ، مفتضح ورسوا نساز !
حسابرسى دقيق
يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُن فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ؛ « 2 » پسرم ، اگر به اندازه وزن دانه خردلى ( عمل خوب يا بد از تو سر زده ) باشد ودر دل سنگى يا در گوشهاى از آسمانها وزمين قرار گيرد ، خداوند آن را ( در قيامت براي حساب ) مىآورد كه خداوند دقيق وآگاه است .
در آيهء قبل فرمود كه بازگشت شما مردم به سوى من است ومن شما را از اعمالتان باخبر مىسازم . بدين ترتيب ملاحظه مىنماييد كه آيهء فوق با آيهء پيش از آن كاملًا ارتباط مىيابد وبه منزله بيان وتوضيحي براي آن آية مىتواند به حساب آيد .
خردل در فارسي هم به كار مىرود وبه حبّههاى خيلى ريز گفته مىشود كه مانند دانه خشخاش است ورنگش سياه مىباشد . آيهء فوق مىفرمايد : چنانچه عملي انجام دهيد كه در مقايسه با ديگر اعمال به وزن وكوچكى دانه خردلى هم باشد وآن چنان آن عمل را در پنهانى وخفا مرتكب شده باشيد كه از ديد همه كس مخفى باشد ، آن چنان كه دانه ريز خردل ، اگر در دل سنگى بزرگ وسنگين ويا در درون كوه عظيم زمين نهفته باشد ، ويا آن عمل در برابر ديگر اعمال آنقدر كوچك باشد ، مانند دانه ريز خردلى در برابر كرات وأجسام بزرگ در فضاى بىكران آسمان ، خداوند آن را براي حساب در دادگاه قيامت حاضر خواهد ساخت ؛ چرا كه خداوند لطيف وخبير است ، واز تمام اعمال وكردار موجودات ريز ودرشت عالم آگاه
هامش
( 1 ) . دعاى ماه شعبان .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 16 .