انشاءاللَّه همه ما در برابر اين حكم خداوند انجام وظيفة نموده وشكرگزار آنها باشيم .
بازگشت وحسابرسى دقيق
وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ؛ « 1 » وپيروى از راه كساني بنما كه به سوى من آمدهاند ، سپس بازگشت همه شما به سوى من است ومن شما را از آنچه عمل مىكرديد ، آگاه خواهم ساخت .
در آيهء قبل كه در صفحات گذشته تفسير شد چنين آمده بود : هر گاه پدر ومادر بكوشند تا تو موجودى را شريك من سازى كه به آن آگاهى وعلم ندارى ، از آنان أطاعت مكن . فرزند در عين حال كه بايد موجبات رضايت پدر ومادر را فرآهم آورد ، ولى هرگز مجاز نيست مطالبى را كه بر خلاف أصول اعتقاداتى حقه است ، از آنان بپذيرد . اسلام ، خواهان اين است كه انسان هم معتقد به أصول دين باشد وهم فروعى را كه از اينها منشعب مىگردد بپذيرد . وچنانچه پدر ومادر ، فرزند را به ضد يكى از اين روشهاى اعتقادي فرا خواندند ، نبايد از آنان أطاعت نمايد . پس در اين گونه موارد از چه كسى بايد پيروى نمايد ؟
ضوابط به جاى روابط
آيهء فوق تكليف شرعي أو را در اين حالت بيان مىنمايد ومىفرمايد بايد پيروى از خط كسى بنمايى كه به سوى من بازگشته است . در اينجا نكتهاى نهفته است وآن نكته اين است كه اسلام ديني است منطقي واز نظر أصول اعتقادي وفروع عملي ، آن چنان قوى وغنى است كه فوق هر فكر واعتقاد ودستوري است واز اين رو مىفرمايد ، مسلمان بايد در هر شرايطى تنها تابع اعتقاد خويش بوده وتحت تأثير هيچ فرد يا مقامي قرار نگيرد ، حتى پدر ومادر كه خداوند خود در بارهء آنها توصيه خير نموده است . چنان چه بر خلاف اعتقاد ديني أو نظري داشته باشند ، نبايد در اين
هامش
( 1 ) . سورهء لقمان ، آيهء 15 .