البتة شش ماه ، حداقل دوره حمل است ؛ چنان كه دوره شيرخوارگى اگر دو يا سه ماه هم كمتر از دو سال باشد ، اشكال ندارد ؛ ولى اگر نوزاد را عمداً كمتر از هفده ماه شير بدهند ، به فتواى بعضي از فقها عظام ، جايز نيست . « 1 »
مهربانى به پدر ومادر
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِى عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِى وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ ؛ « 2 » وما به انسان در بارهء پدر ومادرش سفارش نموديم ، مادرش أو را با ناتوانى فراوان حمل كرد ودوره شيرخوارگى أو طىّ دو سال پايان مىيابد ونخست مرا شكر كن وآن گاه شكر پدر ومادر را به جاى آور كه بازگشت همگان به سوى من است .
دوران باردارى وشيرخوارگى
در اين آيهء شريفه دو حالت از حالات انسان از آغاز هستى ووجود أو ، بيان شده است . نخستين حالت أو در جمله فوق مطرح است كه دوره بودن أو در رحم مادر است ؛ يعنى از آن هنگام كه به واسطه تقارن دو موجود به نام اسپرم واوول ، ساختمان وجودش به عنوان يك انسان ، شروع مىشود تا زماني كه اين مرحله با به دنيا آمدن طفل پايان مىيابد واين خود يك مرحله از مراحل مختلف وجود وتكوين انسان است . ولى اين مسافر در اين مرحله از سفر خويش بىاطلاع است . در بارهء اين مرحله واين حالت خاص ، به طور اختصار در صفحات گذشته مطالبى بيان داشتيم واينك در بارهء حالت دوم طفل - كه بعد از ولادت است - مطالبى عرضه خواهد شد :
در جمله « وفصاله في عامين » دوره شيرخوارگى طفل مطرح شده است كه به مدت دو سال شيرخوارگى اين مسافر ، طي مىگردد ومراحلى از رشد وتكامل را
هامش
( 1 ) . تحرير الوسيلة ، ج 2 ، ص 312 .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 14 .