ما هم اكنون در هر حالي كه هستيم ، مىتوانيم لحظهاى در بارهء خويش به مطالعه وتفكر پردازيم كه آيا مصداق ظالم هستيم يا نه ؟ اگر خداى نخواسته ظلمي از ما سر زده است ، آن را با اعتراف وتوبه ، پيش خداوند غفّار ويا اگر نعوذباللَّه ظلم به غير است ، با راضى كردن آن شخص در دنيا ، موجبات مغفرت وآمرزش خداوند را براي خويش فرآهم سازيم .
در خاتمه تفسير اين آية ، روايتي را كه از حضرت اميرمؤمنان عليه السلام نقل شده است ، يادآور شويم :
بِئْسَ الزَّادُ الَى الْمَعَادِ العُدوانُ عَلَى العِبادِ ؛ « 1 »
ستم كردن بر بندگان خدا ، بد توشهاى است ( براي انسان ) در قيامت .
نيكى به پدر ومادر
وَوَصَّيْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِى عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِى وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ ؛ « 2 » وما به انسان در بارهء پدر ومادرش توصيه نموديم ، بخصوص مادر كه بار حمل فرزند را تحمل نموده تا مدت دو سال كه طفل را از شير باز گرفته ونخست شكر من كن وآن گاه شكر پدر ومادر . وهمانا بازگشت همه به سوى من است .
خداوند متعال براي اين كه اين توصيه را بهتر در دلها تثبيت نمايد ، انسان را متوجه آغاز وكيفيت پيدايش وتكوينش در رحم مادر مىنمايد تا لحظهاى بينديشد كه چه مراحلى را طي كرده تا به صورت انساني كامل در آمده است . در اين رابطه در آية مزبور جملهاى پر محتوا آمده است : « حملته امّه وهناً على وهنٍ ؛ اى انسان ؛ مادرت تو را در رحم حمل نمود هنگامى كه موجود بسيار ضعيفى بودى وروى موجود بسيار ضعيفى قرار گرفتى » .
هامش
( 1 ) . تحف العقول ، ص 91 .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 14 .