صفات مطلق وصفات مقيد
وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ؛ « 1 » خداوند عزيز وحكيم است .
دو صفت از صفتهاى خداوند در اينجا ذكر شده است : يكى عزيز كه به معناى غالب است وديگر حكيم . خداوند داراى أوصاف بسيارى است كه آن أوصاف در بشر هم وجود دارد : خداوند عالم است ، انسان هم به چيزهايى علم دارد ؛ خدا سميع وبصير است ، بشر هم شنوا وبيناست ؛ خداوند قادر است ، ما هم داراى قدرت وتوانايى هستيم ؛ ولى در علم كلام ، أوصاف خدا مطلق وأوصاف انسان مقيد ونسبى شمرده شده است ؛ يعنى خداوند در هر زمان وبه هر چيز علم دارد ، ولى ما يك وقتي مدرسه نرفته بوديم ، علم نداشتيم ودر پيرى هم بسيارى از معلوماتمان را از ياد مىبريم ، وعلم ما هم محدود است وبسيارى چيزها را نمىدانيم . خدا بصير است ، يعنى هيچ موجودى در هيچ زمانىاز أو پوشيده ومخفى نيست ؛ ولى ما تنها به آنچه در معرض ديدمان واقع شود ، بينا هستيم ونيز شنوايى ما محدود واز خداوند متعال نامحدود ومطلق است ، توانايى وقدرت ما هم مقيد واز خداوند مطلق است .
لذا در قرآن كريم مىخوانيم :
إنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ ؛ « 2 » وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليمٌ ؛ « 3 » أو به هر چيز توانا وداناست .
صفت عزيز در بارهء خداوند ، مانند ديگر صفاتش ، مطلق است ؛ يعنى أو در هر زمان وبر هر چيز غالب وپيروز است . لذا گفته شده :
العزيز هو الغالب غير المغلوب ؛ « 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء لقمان ، آيهء 9 .
( 2 ) . سورهء حج ، آيهء 6 .
( 3 ) . سورهء بقره ، آيهء 29 .
( 4 ) . الميزان ، ج 18 ، ص 181 .