شجاعت اندكش تقويت شده ونيرو مىگيرد ؛ بخلش از بين مىرود وسخى مىشود ؛ تكبرش زايل شده وبه سوى تواضع مىگرايد ؛ قساوت قلبش به عطوفت ومهربانى وانسان دوستى تبديل مىگردد وبه تدريج ، أمثال اين صفتهاى رذيلة از صفحه قلبش زدوده شده وبه جاى آنها صفات حسنه جايگزين مىشود .
وأنبيا به اين بعد اخلاقى انسان اهميت وارزش بسيار قايل شدند وأو را ، بالخصوص در اين بعد ، هدايت وتربيت كردند . پيامبر أكرم صلى الله عليه وآله مىفرمايد :
إنّما بعثت لأتمّم مكارم الأخلاق ؛ « 1 »
من مبعوث شدم كه مكارم اخلاق را تكامل بخشم .
اين قدر اين بعد مورد توجه پيامبران وفرستادگان خداوند بوده است كه گاهى پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه وآله آيينه به دست مىگرفت وهنگامى كه عكس چهره مبارك خود را در آيينه مىديد مىفرمود :
اللّهمّ كما حسّنت خَلقى ، فحسّن خُلقى ؛ « 2 »
پروردگارا ، همچنان كه قيافه وپيكر ظاهري مرا نيكو قرار دادى ، اخلاق مرا هم نيكو كن .
يعنى همچنان كه بدن وشكل ظاهري من ، انساني است ، پس روح مرا هم روح انساني قرار ده واگر اخلاق زشتى در من وجود دارد ، از قيافه روحم بزداى تا متصف به صفات حسنه واخلاق نيكو گردم وكمال انساني در بُعد اخلاقى پيدا كنم .
پس انسان در بعد اخلاقى متحرك است ونياز به هدايت دارد وتكفل هدايت أو به دست اللَّه است كه توسط فرستادگان وكتابهاى آسمانى وبرنامههاى انسان سازش أو را هدايت مىكند .
حركت در بُعد عملي
بعد سوم انسان ، حركت در افعال است . بچه از كودكى در حال حركت وجنبش است ؛ ولى چون از نظر فكرى ضعيف است ، كارهايش لغو ولهو است وبيشتر به
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، ش 43542 .
( 2 ) . مسند الرضا ، ص 101 .