معناى آية : بر شما گناه نيست در اين كه در سفر حج ودر حال احرامِ حجّ وعمره ، از فضل ورحمت دنيوىِ پروردگارتان ، بوسيلهء دعا وكسب متناسبِ آن حال وأجير شدن در اين عمل وكرايهء مركوب وغيره ، چيزى بطلبيد . وچون پس از اتمام وقوف عرفات در عصر روز نهم ، اجتماعتان را به سوى مشعر ، سرازير كرديد ، پس خداوند را در نزد مشعرالحرام ياد كنيد - مشعرى كه مصونيّتِ تشريعي دارد ، وقوف در آن ، واجبِ ركنى ؛ وعدم حضور يا عبور بدون وقوف از آن ، هتك حرمت وسبب فساد حجّ است - آرى ، در آن جا چنانچه شما را به أصول وفروع دينتان هدايت نموده وبه پاداش آن ، به أذكار لفظي واعمال عبادي ، أو را ياد كنيد . وحقيقت ، اين است كه : شما پيش از اين - بعثت محمّد صلى الله عليه وآله وظهور اسلام - جزء گمراهان بوديد .
[ تفسير آيهء 199 - 200 ]
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللّهَ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . [ 199 ]
سپس از مشعر الحرام - از همان راه كه مردم ، اجتماعشان را به سوى منى ، سرازير كردند - شما نيز كوچ كنيد .
اين معنا مطابق با آيهء قبلي است ؛ لكن در روايات ، آمده كه : عدّهاى از أهل جاهليّت ، عصر روز نهم را در « مزدلفه » كه جزء مشعر ونزديك به عرفات است ، وقوف مىكردند ؛ ووقتي كه مردم از عرفات ، كوچ مىكردند ، آنها از آن محل ، حركت مىكردند . وآية در اين مورد است . « 1 » ومعنا آن كه : اى مؤمنين ! شما بايد از عرفات - از همان جا كه مردم كوچ مىكنند - حركت كنيد ، نه از مزدلفه .
واى كساني كه كوچتان از مزدلفه بوده ! از خداوند ، طلب آمرزش كنيد ؛ زيرا خدا آمرزنده ومهربان است .
فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً فَمِنَ
هامش
( 1 ) . نك : تفسير العيّاشي ، ج 1 ، ص 96 ، ح 263 ؛ وص 97 ، ح 264 ؛ بحار الأنوار ، ج 93 ، ص 24 .