[ تفسير آيهء 193 - 194 ]
وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلّهِ فَإِنِ انتَهَوْا فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ . [ 193 ]
وبا آنها بجنگيد ، تا هيچ شرك وكفر وحكومت جور ، در ميان جامعه نباشد ؛ ودين مورد اعتقاد وعملِ ملّت وطاعت وانقياد امّت ، تنها از آن خدا باشد ؛ وشيطان وپيروانش را سهمى در آن نباشد .
پس اگر مشركان ، از آيين خود ومبارزه با مسلمين ، باز ايستادند وايمان آوردند وتسليم شدند ، پس بر آنها تعدّى نيست ؛ زيرا تعدّى به عنوان دفاع ، يا تعقيب گسترده براي كشتن ، يا قتال ابتدايى براي دعوت ، ويا كيفرهاى ديگر ، جز براي ستمكاران به شرك وكفر وفساد ، نيست .
الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ . [ 194 ]
« حرام » در لغت ، يعنى ممنوع است ؛ به منع شرعي ، مانند ربا وقمار ؛ يا عقلي ، مانند ظلم وكذب ؛ يا تكويني ، مانند كارهاى غيرمقدور انساني . و « حرام » و « حرمت » : چيزى كه داراى مصونيّت [ و ] احترامش لازم وهتك حرمتش حرام است .
و « قصاص » : پىجويى وكارى را در تعقيب كارى انجام دادن . و « اعتدا » به معناى تجاوز .
وماه حرام ، چهار ماه از ماههاى سال قمري است كه پيش از اسلام ، محترم ؛ وجنگ در آنها حرام بوده ؛ ودر اسلام نيز امضا شده [ است ] : رجب ، ذىقعده ، ذي حجّه ومحرّم . والْحُرُماتُ قِصاصٌ أي ذو قصاصٍ .
معناى آية : ماه حرام ، در مقابل ماه حرام است ؛ ونبرد در آن ، در مقابل نبرد دشمن جائز است . وهمهء حرمتها - يعنى چيزهايى كه بايد محترم شمرده شوند ، مانند :
كعبه ، مسجد الحرام ، حرم ، ماههاى حرام ، جان ومال وعرض مؤمن - قصاص دارند . پس اگر كسى بر شما تعدّى كرد ومثلًا بوسيلة جنگ ، احترام زنان وماه
و