نحو تفصيل واجمال ، به اين ابعاد سه گانه اشاره شده ؛ واز احكام آنها به نام بِرّ ونيكى ، ياد شده ؛ زيرا وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ يعنى : برّ ، ايمان بر اين أمور است ؛ وفِي الرِّقابِ وَأقامَ الصَّلاةَ وَآتَى الزَّكاةَ يعنى : برّ ، انجام آنها است ؛ و « الموفون » و « الصابرون » يعنى : برّ ، صفات وفا وصبر است . پس برّ ، امر كلّى وداراى مصاديق ، يا كلّ داراى اجزا است .
[ تفسير آيهء 178 ]
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأْنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِن رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ . [ 178 ]
اى كساني كه ايمان آوردهايد ! بر شما اولياى دم ، دربارهء كشتگانِ به عمد ، قصاص - يعنى وارد كردن جنايتِ متقابل همانند جنايت اوّلى بر جانى - در شريعت اسلام ، نوشته ومقرّر شده است .
ونيز قصاص ، در جراحتهاى عمدىِ قابل قصاص ، مانند قطع اعضا وزايل نمودنِ منافع ، مقرّر گشته ، كه آزاد در برابر آزاد وبَرده در مقابل بَرده وزن در عوض زن ، قصاص شوند .
حكم قصاص در اين سه قسم ، منطوقِ آية است ؛ واين سه جمله ، مفهوم مخالف ندارد ؛ يعنى دلالت ندارد كه آزاد در برابر برده ، يا برده در مقابل آزاد ، كشته نمىشوند . ويا مرد در عوض زن وزن در عوض مرد ، قصاص ندارند . بلكه آية ، نسبت به اين اقسام ، ساكت است ؛ وبايد از سنّت ، استفاده نمود ؛ ودر سنّت ، ثابت است كه : برده در عوض آزاد ، قصاص مىشود ؛ ولى آزاد در مقابل برده ، قصاص نمىشود . وهمچنين زن در عوض مرد ، بدون شرط ، قصاص مىشود ؛ ومرد در عوض زن ، به شرط پرداخت نصف ديهء مرد ، قصاص مىشود .
ونظير اين است قصاصِ اعضا ومنافع مورد قصاص . پس اگر براي قاتل وجارح ، از طرف برادر ديني خود - يعنى ولىّ دمِ مقتول - يا از طرف مجروح ، چيزى