براي محبّت خدا ، در شش مورد زير مصرف نمايد : خويشان ويتيمان وفقيران ودر راه ماندگان - چه راه حسّى باشد ، مانند مسافرانى كه از جايى به جايى مىروند ؛ يا راه معنوي ، مانند طالبان علم وراهپويانِ معارف ديني وعلوم وفنون ضرورىِ دنيوي - وسائلان ودر جهتِ آزاد كردن بردگان وپرداختن مال الكتابِ آنها . ونماز را بخواند ودر ميان جامعه برپا دارد . وزكات را - يعنى انفاق مالي به مستمندان را ، كه به اقتضاء نوع دوستىِ طبيعىِ بشر ، سيرهء جاريه در ميان امّتها [ است ] - بپردازد . واين ، همان زكات عاطفىِ بين المذاهب است ، كه از أوايل اسلام ، در آيات مكّى نيز آمده ؛ وپس از نزول آيهء زكات در مدينه ، به صورت خاصّ - يعنى در نُه چيز وبراي هشت مصرف - واجب گرديد .
سوم : صفت وفا - از وفاكنندگان به عهد خويش است هنگامى كه معاهده كنند - وبه ويژه ملكهء صبرِ شكيبايان در مقام سختىهاى مالي وناراحتىهاى جانى ودر وقت جنگ .
آرى ، اين گروه والا مرتبه ، صاحبان مراحلِ بِرّند ، كه در عقايد واخلاق واعمال ، راه راست رفتند ؛ وآنها هستند كه پرهيزكارند .
بيان
اين آيهء شريفه ، از آيات حكيمه وبه نحو اجمال ، شامل همهء ابعاد متعلّق تكليف است ؛ زيرا بشر ، داراى سه بُعد وهر بعدى موضوع احكامى در شرع است :
بُعد اوّل ، فكر ومغز أو است كه مركز علوم وعقايد است . وافعال آن ، متعلّق واجبات ومحرّمات اعتقادي وموضوع علم كلام است .
بُعد دوم ، اخلاق أو است ؛ يعنى حالات روانى ومَلَكات نَفْسانى أو ، كه عوارض روح أو ومتعلّق حُسن وقُبح عقلي وموضوع علم اخلاق است .
وبُعد سوم ، اعمال وأقوال وحركات بدني ، كه متعلّق واجبات ومحرّمات فرعى وموضوع علم فقه است .
وكسى كه در اين مراحل ، كمال يابد ، انساني كامل ووالا است . ودر اين آية ، به
تفسير مبسوط — صفحة 149
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص١٤٩