لغت :
أشحّة جمع « شحيح » به معنى « بخيل » . و سَلْق به معنى اذيّت كردن . و حِداد جمع « حديد » به معنى تيز است . ألسنة حداد يعنى زبانهاى تند و تيز و خشن .
تفسير :
آنها نسبت به شما بخيلاند ، از يارى شما و انفاق در راه هدف شما دريغ مىورزند يا نمىخواهند شما پيروز شويد و غنايمى به دست آوريد ، و چون ترسى فرا رسد ( ترس از دشمن و ترس از جنگ با او ) آنها را مىبينى كه به سوى تو مىنگرند در حالى كه چشمانشان از ترس در حدقه مىچرخد مانند كسى كه از ترس مرگ بيهوشى بر او مستولى مىشود .
فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ . . . : اما همين كه خوف و ترس بر طرف مىشود و شما پيروز مىشويد و غنايمى به دست مىآوريد شما را با زبانهاى تند و خشن آزار مىدهند . آنها بر خيرى كه از پيروزى و غنيمت به شما برسد بخيلاند و از شما سهمى مىخواهند و مىگويند : ما در جنگ و جهاد معاون شما بوديم و به سبب ما پيروز شديد .
أُوْلئكَ لَمْ يُؤْمِنُواْ . . . : آنها در حقيقت ايمان نياوردهاند ، پس خداوند همهء اعمال آنها را ( عملهاى خير آنها را ) حبط و باطل كرده است و ثوابى بر آنها مترتب نمىشود .
زيرا ترتب ثواب اخروى ، منوط به قبول عمل به درگاه الهى است ، و قبولى عمل ، مشروط به اخلاص و قصد قربت است ، و با نبود آن ثوابى نخواهد بود ؛ و اين منافقان براى خدا جهاد نكنند و در ميدان كارزار حاضر نشوند ؛ بلكه به قصد گرفتن غنيمت مىباشد .
وَ كَانَ ذَ لِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا : و اين احباط و ابطال اعمال بر خداى تعالى آسان است .
تبصره : آيهء شريفه دالّ است بر آن كه ترتب ثواب بر اعمال ، فرع بر ايمان است ، و اعمال بدون معرفت و ايمان ، مانند بناى بدون اساس و پايه باشد ، و ثواب بر آن مترتب نخواهد بود .
تفسير روان (فارسى) — صفحة 384
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٨٤