11 - رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم جمعى را به اتهام قتل زندانى كردند . « 1 »
12 - نقل شده كه اميرالمؤمنين عليه السلام به مجرد شكايت سودة - كه از بصره آمده و از مأمور زكات و خراج شكايت داشت - مأمور را عزل نمود . « 2 »
وزارت امر به معروف و نهى از منكر يا اداره حسبه و محتسب
از مداركى كه در مباحث پيش ارائه شد مطالب زير به دست مىآيد :
1 - رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم قبل از هجرت در ليلة العقبة هنگامى كه انصار با آن حضرت ملاقات و بيعت كردند ، براى هر طايفهاى از طوايف آنان يك يا دو نفر از خودشان را به عنوان نقيب نصب فرمود . « 3 »
2 - در مدينه در سال ششم براى هر ده نفر از ارتشيان يك نفر عريف معيّن فرمود تا به وسيله آنها اوضاع و احوال را تحت نظر داشته و رسيدگى نمايد ، و همچنين در ميان قبائل مختلف عرب نيز عريف معين كرد . مانند : جندب بن النعمان و رافع بن خديج و . . .
3 - على عليه السلام نيز از سيره رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم تبعيّت كرده و در طول چهار سال و اندى كه روى كار بود عريفهايى داشته و اموال و عطايا را به وسيله آنان تقسيم و اوضاع و احوال را قهراً به كمك آنان تحقيق و گاهى هم مجرمين را به دست آنها تنبيه مىكرد .
4 - على عليه السلام در شهرها به وسيله عيون و جاسوسان مخفى و مورد اعتماد و وثوق خود ، كارمندان حكومت را به شدّت مراقبت مىكرده و حتى در دستورالعملها ، مخصوصاً در نامهء « مالك بن الحارث الاشتر » دستور تعيين چنين افرادى را صادر كرده است .
هامش
( 1 ) - تراتيب اداريه ، ج 1 ، ص 296 .
( 2 ) - كشف الغمة ، ط سنگى ، ص 50 ، العقد الفريد ، ج 2 ، ص 102 ؛ بحار ، ج 41 ، ص 119 ؛ الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 53 ؛ نورالابصار ، ص 109 ؛ فصول المهمة ابن صباغ ، ص 129 ؛ مطالب السؤال ، ص 33 ؛ بلاغات النساء ، ص 30 ؛ محادثات النساء ، ص 73 ؛ قاموس الرجال ، ج 10 ، ص 461 ؛ معادن الحكمة ، ج 1 ، ص 304 ؛ ابوعمر در الاستيعاب حاشيهء اصابه ، ج 3 ، ص 47 ؛ لم اجده فى ص 47 ، ج 13 ، الاستيعاب الموجوده عندى نهج السعادة ، ج 5 ، ص 42 به نقل از ابن عساكر ، ج 65 ، ص 316 ؛ فتوح ابن اعثم ، ج 3 ، ص 91 .
( 3 ) - در كتب تاريخ و سيره ، نحوهء ملاقات و چگونگى نصب نقيب و اسامى آنان ذكر شده است .