6 - « . . . إنّ السلطان بمنزلة الوالد الرحيم فأحبّوا له ما تحبّون لأنفسكم و أكرهوا له ما تكرهون لأنفسكم » . « 1 »
يعنى : سلطان ، به منزلهء پدر مهربان است ، پس براى او دوست بداريد آنچه را براى خود دوست مىداريد و براى او ناخوشايند بدانيد آنچه را براى خود ناخوشايند مىدانيد .
7 - اميرالمؤمنين عليه السلام در نامهاى كه براى امراى لشكر خود نوشته ، چنين مىفرمايد :
. . . فَإِنَّ حَقّاً عَلَى الْوالى انْ لايُغَيِّرَهُ عَلى رَعيَّتِهِ فَضْلٌ نالَهُ وَ لا طَوْلٌ خُصَّ بِهِ . . . فَإِذا فَعَلْتُ ذلِكَ وَجَبَتْ لِلّهِ عَلَيْكُمُ النصيحة . . . « 2 »
يعنى : حقى كه بر عهده والى هست اين است كه فضل خدا ( از رياست و فرمانروايى ) او را نسبت به رعيتها تغيير ندهد و . . . پس اگر من اينها ( حقوق ) را اداء كردم بر شما نصيحت كردن و اطاعت نمودن واجب مىگردد .
8 - حضرت على عليه السلام در خطبهاى دربارهء جهاد با معاويه و لشكريانش فرموده :
انَّ لى عَلَيْكُمُ حَقّاً وَ لَكُمْ عَلَىَّ حَقَّ فَامّا حَقُّكُمْ عَلَىَّ فَالنَّصيحَةُ لَكُمْ وَ تَوْفيرُ فَيْئُكُمْ عَلَيْكُمْ وَ تَعْليمُكُمْ كَيْلا تَجْهَلوُا وَ تَأْديبُكُمْ كَيْما تُعَلِّموُا وَ امّا حَقّى عَلَيْكُمْ فَالْوَفاءُ بِالْبِيْعَةِ وَ النَّصيحَةُ فِى الْمَشْهَدِ وَ الْمَغيبِ . « 3 »
يعنى : من بر گردن شما حقّى دارم شما نيز بر گردن من حقّى داريد ، اما حق شما بر گردن من اين است كه براى شما ناصح باشم و بيت المال را در مصالح شما و براى شما خرج كنم و شما را تعليم نمايم تا جاهل و نادان نباشيد و تأديب كنم تا تحت تأثير ديگران قرار نگيريد . و اما حق من بر گردن شما اين است كه مطابق بيعت ، انجام وظيفه نموده و وفا كنيد و در حضور و غياب نسبت به من ناصح باشيد .
9 - در جائى ديگر فرموده :
انَّهُ لَيْسَ عَلَى الامامِ الّا ما حُمِّلَ مِنْ امْرِ رَبِّهِ : الِابْلاغُ فِى الْمَوْعِظَةِ وَ الاجْتِهادُ فِى النَّصيحَةِ وَ الاحْياءُ لِلسُّنَّةِ . . . « 4 »
يعنى : بر عهدهء امام واجب نيست جز آنچه كه خدا واجب كرده است از انذار كردن و پند دادن ( بر شما ) و كوشش در نصيحت و احياء سنّت رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم .
هامش
( 1 ) - وسائل ، ج 11 ، ص 472 .
( 2 ) - بحار ، ج 75 ، ص 354 از نصربن مزاحم ؛ معادن الحكمة ، ج 1 ، ص 95 به نقل از امالى شيخ ، طبع نجف ، ج 1 ، ص 221 ؛ بحار ، ط كمپانى ، ج 8 ، ص 354 ، 489 ، 579 ؛ نصربن مزاحم ، ص 107 و در نسخهاى ، ص 58 ؛ نهج السعادة ، ج 4 ، ص 228 ؛ در نهج البلاغه صبحى ، نامه 50 با اختلاف .
( 3 ) - نهج البلاغه ، خطبه 34 .
( 4 ) - نهج البلاغه فيض ، خطبه 104 .