ما سخن سه نفر از مفسرين را - گرچه طولانى بود - آورديم تا در معناى نصيحت ، كه به دنبال خواهد آمد ، راهنما باشد . حال به ذكر متون احاديث مىپردازيم :
1 - رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در سال آخر عمر مبارك خود ، مسائل مهمّ اسلامى را در حجة الوداع در مواقف حج ، عنوان كرده و براى مسلمانان سخن مىگفت و وظايف آنان را روشن مىنمود . در مسجد خيف در مِنى سخنرانى كرد و اين سه مطلب را تذكر داده و فرمود : « ثَلاثٌ لا يغل عليهنَّ قلب امرء مسلم : اخلاص العمل للَّه ، و النصيحة لائمة المسلمين و اللزوم لجماعتهم . . . » « 1 »
حكم بن مسكين از يك مرد قرشى نقل مىكند كه : سفيان ثورى به او گفت بيا برويم نزد جعفربن محمد ، با هم رفتيم ، ديديم مىخواهد بر مركب سوار شود ، سفيان عرض كرد : يا اباعبد اللَّه حديث خطبه رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم در مسجد خيف را براى ما بيان فرما ، حضرت فرمودند بگذار دنبال كارم بروم ؛ چون كه سوار شدهام ، بعد از برگشتن حديث را برايتان نقل مىكنم ، سفيان عرض كرد قسم مىدهم تو را به حق قرابت و خويشاونديت با رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم اين حديث را ( الآن ) بيان فرماييد حضرت از مركب پياده شدند ، سفيان عرض كرد دستور بدهيد براى من دوات و قلم بياورند تا حديث را بنويسم . حضرت فرمودند : بنويس .
بسم اللَّه الرحمن الرحيم - « نضّراللَّه وجه عبدٍ سمع مقالتي فوعاها و بلغها من لم تبلغه يا ايّها الناس ليبلّغ الشاهد الغائب ، فربّ حامل فقهٍ ليس بفقيهٍ و ربّ حامل فقهٍ إلى من هو أفقه منه ، ثلاثٌ لا يغلّ عليهنّ قلب امرىءٍ مسلمٍ : إخلاص العمل للَّه و النصيحة لأئمّة المسلمين و اللّزوم لجماعتهم ، فإِنّ دعوتهم محيطةٌ من ورائهم ، المؤمنون إخوةٌ تتكافأ دماؤهم و هم يدٌ على من سواهم ، يسعى بذمّتهم ادناهم » . « 2 »
يعنى : خدا سفيد كند روى كسى را كه سخن مرا شنيده و آن را حفظ كند و به آنان كه آن را نشنيدهاند ابلاغ كنداى مردم آن كه حضور دارد سخنان مرا به غائبين برساند ، بسيارند كسانى كه
هامش
( 1 ) - رجوع شود به : كافى ، ج 1 ، ص 403 ، 404 ؛ بحار ، ج 27 ، ص 68 ، 69 و ج 2 ، ص 148 و ج 47 ، ص 365 ، 366 و ج 75 ، ص 66 ؛ مسند احمد ، ج 3 ، ص 224 و ج 4 ، ص 80 ، 82 و ج 5 ، ص 183 ؛ معجم صغير طبرانى ، ج 1 ، ص 109 ؛ يعقوبى ، ج 2 ، ص 93 ؛ تهذيب تاريخ ابن عساكر ، ج 3 ، ص 264 و ج 6 ، ص 159 و ج 7 ، ص 291 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 2 ، ص 250 ؛ غيبت نعمانى ، ص 17 ؛ احكام القرآن جصاص ، ج 2 ، ص 257 ؛ ترتيب مسند شافعى ، ج 1 ، ص 16 ؛ مستدرك حاكم ، ج 1 ، ص 87 ، 88 ؛ كنزالعمال ، ج 5 ، ص 223 ، 239 ؛ سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 1015 ؛ كتاب مناسك باب 76 ؛ مسند احمد ، ج 4 ، ص 80 .
( 2 ) - بحار ، ج 27 ، ص 69 به نقل از كافى ، ج 1 ، ص 403 ، 404 .