5 - و همچنين در بصره اين گونه فرمودند :
ما تنقمون عليّ يا اهل البصرة ؟ و اشار الى قميصه و ردائه فقال : و اللَّه انّهما لمن غزل اهلي ما تنقمون منّي يا اهل البصرة و أشار الى صرّةٍ في يده فيها نفقته فقال : و اللَّه ما هي إلّا من غلّتي بالمدينة فإِن أنا خرجت من عندكم بأكثر ممّا ترون فانا عنداللَّه من الخائنين . « 1 »
حفظ نظام با ادله وجوب نصيحت لازم است
ه - يكى از حقوق واجب بر هر مسلمانى - خواه والى باشد يا رعيت ، از رده بالاى مسؤولين باشد يا پايين - « نصيحت » است ؛ از اين رو ابتدا ، آيات و اخبارى را كه دلالت بر وجوب نصيحت دارد نقل مىكنيم ؛ سپس به تفسير و شرح كلمه « نصيحت » ، كه موضوع حكم است ، مىپردازيم . آنگاه به فروع مسأله مىرسيم .
در سوره مباركه توبه آيه 91 مىفرمايد :
لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَى الْمَرْضى وَ لا عَلَى الَّذينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقوُنَ حَرَجٌ اذا نَصَحوُا لِلّهِ وَ رَسوُلِهِ ما عَلَى الْمُحْسِنينَ مِنْ سَبيلٍ وَاللَّهُ غَفوُرٌ رَحيمٌ .
يعنى : براى ضعفا و بيماران و آنان كه چيزى ندارند كه خرج كنند حرجى ( تكليف جهاد ) نيست اگر نصيحت خدا و رسول را داشته باشند براى نيكوكاران راه ( گرفتارى و مؤاخذه ) نيست و خداوند آمرزنده و مهربان است .
استاد علامه طباطبائى در تفسير آيه مىفرمايد : « 2 »
« خداوند عزوجل برداشتن حرج و مشقت جنگ را از اين اشخاص مقيد فرموده به :
« اذا نصحوا للَّه و رسوله » و به اين قيد آوردن نظر دارد و آن مذمت و عقابى است كه براى مخالفت اوامر خدا و رسول در ترك جهاد است و از اشخاصى كه معذور از جنگ هستند در صورتى مذّمت و عقاب را برمىدارد كه نصيحت خدا و رسول را داشته باشند و اهل غش و خيانت نباشند و در اين ترك جهاد راه منافقين و مخالفت كنندگان را نروند يعنى در اجتماع اسلامى ( با تبليغات و شايعه سازى و بدگويى و ايجاد رعب و وحشت و . . . ) دلها را فاسد نكنند و كار را وارونه جلوه ندهند و الّا همين اشخاص معذور ، گرفتار مذمت و عقابى كه براى منافقين هست ، خواهند بود » .
صاحب المنار گفته :
« يعنى اگر اين افراد معذور ، در ايمان به خدا و در اطاعت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مخلص
هامش
( 1 ) - الجمل شيخ مفيد رحمه اللَّه تعالى ، ص 224 .
( 2 ) - الميزان ، ج 9 ، ص 380 .