الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَروُا مِنْ دينِكُمْ . « 1 »
يعنى : اكنون كسانى كه كافرند از ضربه زدن به دين شما مأيوس شدند .
اين حكومت ، امانت الهى است كه بايد كاملًا حفظ و اداء شود ، و چنان كه كوچكترين نقص و خللى در آن به وجود آيد خيانت در امانت محسوب مىشود .
خداوند عزوجل در قرآن مجيد مىفرمايد :
انَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ انْ تُؤَدوُّا الأماناتِ الى اهْلِها وَ اذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النّاسِ انْ تَحْكُموُا بِالْعَدْلِ . . . « 2 »
يعنى : خدا شما را امر مىكند كه امانتها را به اهلش برگردانيد و اگر ميان مردم حكم كرديد ، با عدالت حكم كنيد .
اگر كلمه « امانات » در اين آيه شريفه اعم از امانتهاى مالى و مادى يا علمى و معنوى و . . . و آيه شريفه شامل همه باشد قهراً ولايت بر مسلمين را كه مورد بحث است شامل خواهد بود . مرحوم استاد علامه طباطبائى در تفسير اين آيه شريفه مىفرمايد :
هذا الّذى ذكر من القرائن « 3 » يؤيّد أن يكون المراد بالأمانات مايعمّ الأمانات الماليّة و غيرها من المعنويات كالعلوم و المعارف الحقّة الّتى من حقّها أن يبلغها حاملوها اهلها من الناس . « 4 »
يعنى : قرائنى كه ذكر شده مؤيّد آن است كه منظور از امانت در اينجا اعمّ از امانتهاى مالى و غير آن از معنويات مانند علوم و معارف حقّه است كه حاملينش بايد آن را به اهلش برسانند .
استاد در بحث روايى پس از نقل احاديث اهل بيت عليهم السلام كه در تفسير آيه وارد شده و امانات را به « ولايت » تفسير كرده است ، مىفرمايد :
و صدر الحديث و هو مروىٌّ بطرقٍ كثيرةٍ عنهم عليهم السلام يدلّ على أنّه من باب الجرى و أنّ الآية نازلةٌ في مطلق الحكم و إعطاء ذي الحقِّ حقَّه فينطبق على مثل ما تقدّم . « 5 »
يعنى : بخش اول حديث كه از طرق زيادى از ائمه معصومين عليه السلام روايت شده دلالت دارد بر اينكه آيه در مطلق حكم و رساندن هر صاحب حقى به حقّش نازل شده است پس با آن معنى كه گذشت قابل انطباق است .
طبرى در تفسير كبير مىگويد :
اهل تأويل در مقصود از اين آيه اختلاف كردهاند ، بعضى قائل شدهاند كه مراد و
هامش
( 1 ) - سوره مائده ( 5 ) : 3 .
( 2 ) - سوره نساء ( 4 ) : 58 .
( 3 ) - مراد استاد از قرائن ، قرينه سياق است كه در آيات سابقه سخن دربارهء حكم يهود عليه اسلام و كتمان حق بوده ، پس بايد امانت در اين آيه اعم از معنوى و مادى باشد تا خيانت يهود را نيز شامل شود .
( 4 ) - الميزان ، ج 4 ، ص 406 .
( 5 ) - همان ، ص 410 .