كه در سايه حكومت او مشغول كار و كوشش شوند و كافّهء مردم از لذائذ مادى استفاده كرده و عمر آنها در حكومت او سرآيد و فيئىْ و خراج و بيت المال جمع آورى شده و ( در حكومت او ) در مقابل دشمنان اسلام ( چه خارجى و چه داخلى ) مقاومت كرده و راهها را امن گردانند و از اقويا و مستكبران ، حقوق بيچارگان و ضعفا گرفته شود ، تا خوبان و نيكان راحت شده و از ظلم و ستم فجار و ستمكاران به مردم جلوگيرى شود .
نظام و نظم
كلمه نظام در لغت - همانطورى كه نقل كرديم - نخ يا ريسمانى را گويند كه گردن بند يا تسبيح يا چيزهاى ديگر را به هم وصل كرده و حفظ نمايد و كنايه از اصل اسلام و حكومت اسلامى است و در كلمات فقها - رضوان اللَّه عليهم - به عنوان « بيضه اسلام » تعبير شده است .
شيخ طوسى - رضوان اللَّه عليه - در كتاب مبسوط در بحث جهاد مىفرمايد :
متى لَمْ يَكُنْ الامامُ وَ لا مَنْ نَصَبَهُ الامامُ ، سَقَطَ الْوُجوبُ بَلْ لا يَحْسُنُ فِعْلُهُ اصْلًا اللّهُمَّ الّا انْ يَدْهِمَ الْمُسْلِمينَ امْرٌ يُخافُ مَعَهُ عَلى بَيْضَةِ الاسْلامِ وَ يُخْشى بَوارُهُ اوْ يُخافُ عَلى قَوْمٍ مِنْهُمْ فَإنَّهُ يَجِبُ حينَئذٍ دِفاعُهُمْ . « 1 »
يعنى : اگر امام و يا منصوب از طرف او حضور نداشته باشند وجوب جهاد ساقط مىشود ؛ بلكه اقدام به آن شايستگى ندارد مگر آنكه مسلمانان چنان غافلگير شوند كه خطر سقوط مركزيت آنان و ترس از پيامدهاى سوء آن در ميان باشد و يا خطرى جدّى عدّهاى از مسلمانان را تهديد كند در اين صورت دفاع واجب است .
مرحوم ميرزاى قمى در كتاب جامع الشتات مىفرمايد : « جنگ در زير پرچم پادشاه جائر ، جائز نيست مگر اينكه بيضه اسلام به خطر افتد » .
سپس مرحوم ميرزا در جواب سؤال اينكه مراد از بيضه اسلام چيست و خوف بر بيضه اسلام چه معنى دارد ؟ مىنويسد :
« بيضه در لغت عرب به چند معنى آمده است ، اول تخم مرغ ، دوم . . . سوم كلاه خُود آهنى كه بر سر مىگذارند براى محافظت از اسلحه دشمن ، چهارم حوزه و ناحيه به معنى
هامش
( 1 ) - مبسوط چاپ جديد ، ج 2 ، ص 8 .
اين تعبير در منتهى ، ج 2 ، ص 900 ؛ تذكره ، ج 1 ، ص 410 ؛ دروس ، ص 159 ؛ رياض ، ج 1 ، ص 479 ، 480 نيز ذكر شده است .