انَّ هؤُلاءِ قَدْتَمالَئوُا « 1 » عَلى سَخْطَةِ امارَتى وَ سَاصْبِرُ ما لَمْ اخَفْ عَلى جَماعَتِكُمْ فإِنَّهُمْ انْ تَمَّمُوا عَلى فَيالَةِ « 2 » هذَا الرَّأْىِ انْقَطَعَ نِظامُ الْمُسْلِمينَ . « 3 »
يعنى : آنان ( مخالفان حكومت ) در اثر بغض و عداوتشان بر حكومت من ، دست به دست هم داده و عليه من جمع شدهاند و من تا هنگامى كه بر اتفاق و عدم پراكندگى شما هراس نداشته باشم ، صبر خواهم كرد ؛ زيرا آنان اگر اين رأى سست و پوچ خويش را به كرسى بنشانند ، نظام مسلمين از بين مىرود .
پس ملاك اقدام در مقابل مخالفين ، خوف متلاشى شدن نظام است . يعنى قطع و يقين پيداكردن به خطر لازم نيست ، بلكه تا امارات و علائم به هم خوردن نظام ديده شود ( كه در نزد عقلا موجب خوف خواهد بود ) بايد درصدد چاره جوئى برآمد . راه عقلايى هم همين است ؛ زيرا بناى عقلا بر اقدام در مقام خوف است نه اقدام نمودن با وهم و خيال و يا منتظر ماندن ، تا حصول قطع .
* 2 - وَ مَكانُ الْقَيِّمِ بِالامْرِ مَكانُ النِّظامِ مِنَ الْخَرَزِ ، يَجْمَعُهُ وَ يَضُمُّهُ فَإِذَا انْقَطَعَ النِّظامُ تَفَرَّقَ الْخَرَزُ وَ ذَهَبَ ثُمَّ لَمْ يَجْتَمِعْ . « 4 »
يعنى : موقعيت برپادارندهء حكومت ، همانند نخى است كه دانههاى جواهرات و . . . را جمع كرده و آنها را با نظم و ترتيب خاصّى پهلوى هم چيده است و اگر اين نخ پاره شود دانهها پراكنده شده و هر كدام در جهتى رفته و ديگر جمع نمىشوند .
القيّم بالامر : اى القائم به
نظام العقد : الخيط الجامع له « 5 »
امام عليه السلام در اين خطبه ، مقام خليفه در جامعه اسلامى را به نخى تشبيه فرموده كه گردن بند را با آن منظم و مرتب مىكنند ، يعنى اينكه قوام جامعه به وجود كسى كه امر اجتماع را در دست دارد بستگى دارد و مانند نخ گردن بند است كه دانههاى گردن بند را منظم كرده و به هم وصل مىكند و اگر آن نخ پاره شده و خليفه از بين برود ( آن وحدت و يكپارچگى ) به تفرّق و جدايى بدل شده و ديگر قابل جمع نخواهد بود .
هامش
( 1 ) - تمالَئوا : اى اجْتَمعوا و تساعَدوا : على كِراهيتها و بُغضِها ، نهاية ، در كلمه « ملاء » ؛ و ابن ابى الحديد ، ج 9 ، ص 297 .
( 2 ) - فيالَة الرأى : ضعفه ، قال : ان تمّموا على هذا الرأى الضَّعيفِ قَطَعُوا نِظامَ المُسلِمينَ ، ابن ابى الحديد ، ج 9 ، ص 297 .
( 3 ) - نهج البلاغه فيض ، خطبه 168 ، ص 549 .
( 4 ) - نهج البلاغه فيض ، خطبه 146 ، ص 442 .
( 5 ) - القيّم بالامر : اى القائم به . نظام العَقَدَ : الخيط الجامع له بعداً در اين كلمه بحث خواهد شد .