يعنى : به برادران دينى خودتان حسن ظن داشته باشيد تا صفاى دل به دست آوريد .
5 - حُسْنُ الظَّنِّ راحَةُ الْقَلْبِ وَ سَلامَةُ الّدينِ . « 1 »
يعنى : حسن ظن موجب راحتى دل و سلامت دين است .
6 - إنّ حُسْنَ الظَّنِّ مِنْ حُسْنِ الْعِبادَةِ . « 2 »
يعنى : حسن ظن ( به برادران دينى ) از عبادت نيكو سرچشمه مىگيرد .
7 - عَنْ مُحَمَّدِ بنِ فُضَيْل عَنْ أبِى الْحَسنَ مُوسى عليه السلام قالَ : قُلْتُ لَهُ : جُعِلْتُ فِداكَ الرَّجُلُ مِنْ اخْوانى يَبْلُغُنى عَنْهُ الشَّىْ ءُ الَّذي أُكْرِهُهُ فَأَسْأَلُهُ عَنْهُ فَيُنْكُر ذلِكَ وَ قَدْ أَخْبَرَني عَنْهُ قَوْمٌ ثِقاتٌ فَقالَ لي : يا مُحَمَّدُ كَذِّبْ سَمْعَكَ وَ بَصَرَكَ عَنْ أخيكَ فَإِنْ شَهِدَ عِنْدَكَ خَمْسُونَ قَسامَةً [ انَّهُ قالَ ] وَ قالَ لَكَ قَوْلًا فَصَدِّقْهُ وَ كَذِّبْهُمْ . . . « 3 »
يعنى : محمدبن فضيل از حضرت موسى بن جعفر عليه السلام نقل مىكند : عرض كردم فدايت شوم دربارهء يكى از برادرانم مطلب ناشايستى مىرسد از خودش سؤال مىكنم آن را انكار مىكند در حالى كه اشخاص موثّقى آن را نقل كردهاند ، حضرت فرمود : اى محمد گوش و چشمت را دربارهء عيوب برادرت تكذيب كن و اگر پنجاه نفر شهادت بدهند كه او چنين گفته و او بگويد : نگفتهام او را تصديق و شهود را تكذيب كن .
نتايج بحث :
الف - از آيهء مباركهء اجتنبوا كثيراً من الظن . . . و همچنين احاديث وارده در اين باره به دست مىآيد كه سوء ظن حرام است . به اين احاديث توجه فرماييد :
1 - حَرَّمَ اللَّهُ دَمَهُ وَ مالَهُ وَ عِرْضَهُ وَ انْ يُظَنَّ بِهِ ظَنَّ السُّوءِ . « 4 »
در اين حديث سوء ظن به مؤمن در رديف تجاوز به خون و مال و عِرض او ذكر شده است .
2 - اطْرَحُوا سُوءَ الظَّنِّ بَيْنَكُمْ .
در اين حديث امر شده كه سوء ظن را بايد كنار گذاشت و ظهور امر در وجوب است .
3 - مَنْ أساءَ بِاخيهِ الظَّنِّ فَقَدْ أساءَ الظن بِرَبِّهِ .
در اين حديث سوء ظن به برادر مؤمن ، مثل سوء ظن به خدا قلمداد شده است .
هامش
( 1 ) - ميزان الحكمة ، ج 5 ، ص 623 .
( 2 ) - تفسير ثعالبى ، ج 4 ، ص 191 ؛ مسند شهاب ، ج 2 ، ص 103 و در حاشيهء آن از احمد و ابو داود و ترمذى و ابن حيان و حاكم نقل شده است .
( 3 ) - وسائل ، ج 8 ، ص 609 به نقل از عقاب الاعمال ، ص 27 ؛ روضهء كافى ، ص 147 .
( 4 ) - اين روايت و احاديث پس از آن ، تا شمارهء هشتم به ترتيب در صفحات . . . 173 تا 180 همين كتاب بيشتر نقل شد .