كردن و متعلّق آن در يؤمن باللَّه كه همان اللَّه است ذكر شده است اما در يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنينَ متعلق ايمان ذكر نشده و فقط فرموده است اين تصديق به نفع مؤمنان است و تصديق كه به نفع آنان باشد حتى شامل آن دسته از خبرهايى كه متضمّن ضرر آنهاست ، نيز مىشود ؛ بنابراين تصديق در اينجا فقط به معناى صدق مخبرى خواهد بود نه صدق خبرى بدين معنى كه مخبر صادق است اگرچه خبر او مطابق واقع نباشد .
در حقيقت خداوند متعال در اين آيه مىخواهد منافقين را كه مىگويند رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم اذُن و زودباور است رد كند يعنى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم سخنان خدا را باور مىكند و سخنان مؤمنان را در صورتى كه به نفع آنها باشد مىشنود و گاهى در عين حالى كه آن را باور نمىكند و يا بر خلاف آن شناخت دارد ، به آنچه كه به نفع آنهاست ترتيب اثر مىدهد . اما اينكه مفاد قول مؤمن واقعاً راست است يا نه آيهء شريفه از آن ساكت است و نكتهء حذف متعلِّق هم همين است .
ب - روايات :
1 - عَنْ أبى جعفر عن أبيه عن جدّه عليهم السلام قالَ : قالَ اميرُالْمُؤمِنينَ عليه السلام : ضَعْ امْرَ أَخيكَ عَلى احْسَنِهِ حَتّى يَأْتِيَكَ مِنْهُ ما يَغْلِبُكَ وَ لا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أخيكَ سوُء اً وَ أنْتَ تَجِدُ لَها فِي الْخَيْرِ مُحْتمِلًا . « 1 »
يعنى : كار برادر مؤمنت را تا موقعى كه قراين و دلايل قطعى بر خلاف صحّت و فساد آن پيدا نشده به بهترين صورت آن حمل كن و در مورد كلامى كه او مىگويد - در حالى كه راهى براى حمل به صحت نمودن آن دارى - گمان بد مبر .
2 - حُسْنُ الظَّنِّ مِنْ أَحْسَنِ الشِّيَمِ . « 2 »
يعنى : حسن ظن از بهترين خصلتهاست .
3 - حُسْنُ الظَّنِّ مِنْ أَفْضَلِ السَّجايا وَ أَجْزَلِ الْعَطايا . « 3 »
يعنى : حسن ظن از بهترين خصلتها و بزرگترين عطاياى الهى است .
4 - أَحْسَنُوا ظُنُونَكُمْ بِإِخْوانِكُمْ تَغْتَنِمُوا صَفاءَ الْقَلْبِ .
هامش
( 1 ) - بحار ، ج 75 ، ص 196 به نقل از امالى صدوق ره ، ص 182 ؛ كافى ، ج 2 ، ص 362 ؛ مرآة العقول ، ج 11 ، ص 15 ؛ وسائل الشيعه ، ج 8 ، ص 614 ؛ بحار ، ج 78 ، ص 251 به نقل از تحف العقول ، ص 274 ؛ نورالثقلين ، ج 5 ، ص 91 ؛ برهان ، ج 4 ، ص 209 ؛ اختصاص مفيد ، ص 326 ؛ سفينة البحار ، ج 2 ، ص 110 .
( 2 ) - ميزان الحكمة ، ج 5 ، ص 623 به نقل از غررالحكم .
( 3 ) - همان .