با اينها باشد .
قابل توجّه است جمع بين دو معناى مزبور بانحاء مختلفى صورت مىگيرد :
1 - آنكه لفظ آن دو از يك نوع كلمه بوده و هردو اسم باشند مانند فرموده حقتعالى :
و تحسبهم ايقاظا و هم رقود ( آنها را بيدار پنداشتن درحاليكه خواب مىباشند ) .
شاهد در دو كلمه [ ايقاظا ] و [ رقود ] است كه با هم متضاد بوده و هردو اسم هستند .
2 - آنكه هردو فعل باشند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده :
يحيى و يميت ( زنده مىكند و ميميراند ) .
3 - آنكه هردو حرف باشند مانند :
لها ما كسبت و عليها ما اكتسبت ( كارهاى نيكى را كه هرنفسى مرتكب مىشود بنفع او و بدىهايش به ضرر او مىباشد ) .
شاهد در [ لها ] و [ عليها ] است كه جمع آن دو و در اين آيه از باب صنعت تضاد مىباشد زيرا در [ لام ] معناى انتفاع بوده و در [ على ] معناى تضرّر و زيان مىباشد و معناى آيه طبق آن چنين است :
لا ينتفع بطاعتها و لا يتضرّر بمعصيتها غيرها ( بواسطه طاعت نفس ديگرى منتفع نشده چنانچه بواسطه معصيتش غير او متضرّر نمىگردد ) .
4 - متضادين از دو نوع كلمه باشند مانند :
او من كان ميتا فاحييناه ( آيا كسى كه مرده پس ما او را زنده نمودهايم . . . ) .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 9
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩