و اين فقره از آيه يعنى [ خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض ] كنايه است از تأييد و نفى انقطاع .
و جمله [ الّا ما شاء ربّك ] يعنى الّا وقت مشيّة اللّه تعالى .
و مقصود از [ ما يريد ] در [ انّ ربّك فعّال لما يريد ] عبارتست از تخليد البعض همچون كفّار و اخراج البعض همچون فسّاق .
و مراد از [ غير مجذوذ ] غير مقطوع و ممتد الى غير النّهاية مىباشد
و ترجمه آيه شريفه عبارتست از :
در آن روز هيچكس جز بفرمان خدا سخن نگويد پس خلق بر دو فرقه شوند برخى شقى و بعضى اهل سعادت هستند ، امّا اهل شقاوت همه را در آتش دوزخ درحاليكه آه و ناله حسرت مىكشند درافكنند آنها در آتش دوزخ تا آسمان باقى است مخلّدند مگر آنكه مشيّت خدا بخواهد نجاتشان دهد كه البتّه خدا بقدرت و حكمت خودش هرچه بخواهد مىكند امّا اهل سعادت هم تمام در بهشت ابد تا آسمان و زمين باقى است مخلّدند مگر آنچّه مشيّت پروردگار باشد كه اعطايش ابدى و نامقطوع است .
معناى استثناء در اوّل يعنى در جمله [ خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض ] اينستكه برخى از اشقياء در آتش مخلّد نمىمانند هم چون اهل عصيان و گناه از مؤمنين كه بواسطه عصيان شقى شدند و معناى استثناء در دوّم يعنى در جمله [ امّا الّذين سعدوا ففى الجنّة خالدين فيها ما دامت السّموات و الارض الّا ما شاء ربّك ] آنست كه :
بعضى از سعداء در بهشت جاودان نمىمانند بلكه در ابتداء از آن مفارقت مىكنند و مقصود ايّام عذاب ايشان است نظير فسّاق از مؤمنين كه بواسطه ايمان سعادتمند شدند و بايد توجّه داشت كه اقامه
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 85
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٥