قوله : و الهمس : همس با هاء مفتوحه و ميم ساكنه عبارت است از خروج حرف از دهان با صدائى غير قوى و حروفى كه واجد اين خصوصيّت هستند بنام حروف مهموسه خوانده ميشوند و آنها عبارتند از :
ت - ث - ح - خ - س - ش - ص - ف - ك - ه
قوله : و الشّدة : اهل فنّ در تعريف و تفسير آن گفتهاند :
شدّت عبارتست از انحصار تام صوت حرف در وقت اسكانش در مخرج دهان .
قوله : و الرّخاوة : رخاوه عبارتست از عدم انحصار صوت حرف در وقت اسكانش در مخرج دهان .
قوله : تقتضى ان يكون العالم بها : ضمير در [ بها ] به تلك الخواصّ راجع است .
قوله : اذا اخذ : ضمير فاعلى در [ اخذ ] به عالم راجع بوده و كلمه [ اخذ ] يعنى شرع .
قوله : مركب منها : ضمير در [ منها ] به حروف راجع است .
قوله : لا يهمل التناسب بينهما : ضمير در [ بينهما ] به لفظ و معنى راجع است .
قوله : قضاء لحق الحكمة : كلمه [ قضاء ] يعنى اداء و اضافه [ حق ] به [ الحكمة ] اضافه بيانيّه بوده و تقدير عبارت چنين مىشود :
اداء لحق هو حكمة اتصاف الحروف بتلك الخواص .
قوله : الذى هو حرف شديد : حروف شديد عبارتند از :
أ - ب - ت - ج - د - ط - ق - ك
و حروف متوسط بين شديد و رخوه عبارتند از :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 33
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٣