ضمير فاعلى در [ قسّم ] به سكّاكى راجع است و حاصل آنكه :
سكّاكى مجاز لغوى يعنى مجازى كه راجع است به معناى كلمه و متضمّن فائده است را به استعاره و غير استعاره تقسيم كرده و در بيان اين تقسيم گفته است :
مجاز اگر متضمّن مبالغه در تشبيه باشد استعاره بوده و در غير اين صورت غير استعاره مىباشد .
تعريف استعاره : سكّاكى در تعريف استعاره گفته است .
استعاره آنست كه يكى از دو طرف تشبيه را ذكر نموده و بواسطه آن طرفى را كه ترك شده اراده كنند درحاليكه ادّعاء شود مشبّه در جنس مشبّهبه داخل است چنانچه ميگويند :
فى الحمّام اسد ( در حمّام شير است ) درحاليكه از آن رجل شجاع را اراده كرده و ادّعاء مىكنند كه رجل شجاع از جنس اسد است لذا براى آن مختصّات شير ( مشبّهبه ) را اثبات مىكنند .
و نيز مانند اينكه مىگويند :
انشبت المنية اظفارها ( مرگ چنگالهايش را فروبرد ) درحالى كه از [ منيّه ] سبع و درّنده را اراده كرده و ادّعاء مىكنند مرگ سبع است لذا مختصّات سبع و درّنده را كه مشبهبه است براى آن اثبات مىكنند و از جمله اين مختصّات چنگال است و بايد توجّه داشت كه مشبهبه را اعم از آنكه مذكور بوده يا متروك باشد مستعارمنه ناميده و اسم مشبهبه را مستعار خوانند و آنچه به مشبهبه تشبيه شده است را مستعارله مىنامند .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : المتضمّن للفائده : مقصود از [ فائده ] معناى مستعمل
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 215
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢١٥