قوله : ابعاد بعضها عن بعض : كلمه [ ابعاد ] بكسر همزه مصدر است از باب افعال به معناى فاصله انداختن .
قوله : و قطّعناهم فى الارض امما : آيه ( 168 ) از سوره اعراف .
قوله : و هى فى القطع اشدّ : ضمير [ هى ] به ازالة الاجتماع راجعست .
قوله : و الفرق بين هذا الخ : اين عبارت جواب است از سئوال مقدّر به اين شرح :
سؤال
حضرات اطلاق تقطيع بر تفريق جماعت را استعاره قرار داده و اطلاق مرسن كه اسم است محلّ رسن يعنى بينى دابّه بر بينى انسان را مجاز مرسل دانستهاند بااينكه در هريك از دو معناى حقيقى تقطيع و مرسن وصف خاصّى وجود دارد كه اين وصف در معناى مستعمل فيه لفظ موجود نيست چه آنكه در معناى موضوعله و حقيقى مرسن شرط شده كه بينى از آن حيوان باشد كه در آن رسن مىاندازند و در معناى حقيقى تقطيع نيز اعتبار شده كه التزاق و اتّصال در اشيائى باشد كه اجتماع آنها زائل شده باشد ، بنابراين ايندو با هم هيچ تفاوتى نداشته در نتيجه صحيح نيست اطلاق يكى بر معناى غير موضوعله استعاره بوده و اطلاق ديگرى مجاز مرسل محسوب شود .
جواب
حاصل جوابى كه شارح از اين سؤال ميدهد آنست كه :
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 100
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٠