ين ايندو نمىباشد زيرا متكلّم قصد نكرده است بگويد زيد و اسد با يكديگر در اين معانى مشترك هستند بلكه وقتى گفته مىشود زيد كالاسد مقصود آنست كه امر مشترك بين ايندو صفت شجاعت مىباشد و بهرتقدير اشتراك طرفين تشبيه گاهى تحقيقى بوده و زمانى هم تخييلى مىباشد .
شرح فارسى
توضيح
قوله : و ذلك انّ الخ : يعنى و بيان ذلك .
قوله : و غير ذلك : مثل حدوث و متغير بودن .
قوله : تحقيقيّا : مقصود از آن اينستكه وجه شبه در هريك از مشبّه و مشبّهبه بطور حقيقت و على وجه التحقيق مستقر باشد چنانچه در تشبيها زيد به اسد وجه شبه يعنى شجاعت در زيد و اسد بنحو حقيقت مشترك مىباشد .
قوله : او تخييليّا : يعنى اشتراك طرفين در وجه شبه بنحو تخييل و توهّم باشد چنانچه مثالش عنقريب انشاء اللّه خواهد آمد .
متن
و المراد بالتخييلى نحو ما فى قوله :
كأن النّجوم بين دجاه * سنن لاح بينهنّ ابتداع
فانّ وجه الشّبه فيه هو الهيئة الحاصل من حصول اشياء مشرقة بيض فى جوانب شيئ مظلم اسود ، فهى غير موجودة فى المشبّه به الّا على طريق التخييل و ذلك انّه لمّا كانت البدعة و كلّ ما هو جهل تجعل صاحبها كمن يمشى فى الظلمة ، فلا يهتدى الى