قرينهاى بر عدم اراده موضوع نصب كنند استعمال لفظ در لازمه مزبور را مجاز خوانند مانند اطلاق لفظ اسد و اراده شجاع از آن در عبارت :
رأيت اسدا يرمى ( ديدم شيرى را كه تير مىانداخت ) .
در اينمثال كلمه [ يرمى ] قرينه است بر اينكه از [ اسد ] معناى موضوعلهش يعنى حيوان درنده معروف اراده نشده .
و در صورتى كه قرينه بر عدم اراده معناى موضوعله نياورند باستعمال ياد شده كنايه گويند .
مانند : زيد كثير الرّماد ( زيد خاكستر زياد دارد ) .
در اينمثال لفظ [ كثير الرّماد ] كنايه است از كثرت جود و بخشش و چنانچه ملاحظه مىشود در اينعبارت قرينهاى بر عدم اراده معناى حقيقى و موضوعله لفظ مزبور آورده نشده .
قوله : لظهور انّه ليس جزء معناها : ضمير در [ انّه ] به معناى مجاز و در [ معناها ] به كنايه برمىگردد .
متن
ثمّ منه ما يبتنى على التشبيه ، فتعيّن التّعرّض له ، فانحصر فى الثلاثة :
شرح عربى
( ثم منه ) اى من المجاز ( ما يبتنى ) و هو الاستعارة الّتى كان اصلها التشبيه ( فتعيّن التعرّض له ) اى للتشبيه ايضا قبل التعرض للمجاز الذى احد اقسامه الاستعارة المبنية على التشبيه و لما كان فى التشبيه مباحث كثيرة و فوائد جمّة لم يجعل مقدمة لبحث الاستعارة بل جعل مقصدا برأسه ( فانحصر ) المقصود من علم البيان ( فى الثلاثه ) التشبيه و المجاز و الكناية .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 52
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٢