1 - دلالت تضمّن .
2 - دلالت التزام .
در دلالت تضمّن اجزاء لازمهء كلّ بوده و در دلالت التزام ، امر خارج لازمه ملزوم مىباشد . بديهى است مراتب لزوم اجزاء براى كل در دلالت تضمّن و مراتب لزوم لوازم براى ملزومات در دلالت التزام از حيث وضوح و خفاء مختلف مىباشند .
سپس شارح گويد :
آنچه گفتيم در دلالت التزام ظاهر و روشن است چه آنكه ممكن است شيئى لوازم متعدّدى داشته كه بعضى از آنها به آن شيى نزديكتر بوده و بواسطه قلّت وسائط از نظر انتقال سريعتر باشند در نتيجه اداء ملزومات با الفاظى كه براى اين لوازم وضع شده و دلالت آنها بر اينمعانى از حيث وضوح و خفاء مختلف و متفاوت مىباشد امكانپذير است چنانچه امكان دارد لازم واحدى داراى ملزومات متعدّدى بوده كه لزوم آن لازم براى بعضى از آنها اوضح و براى برخى ديگر واضح باشد در نتيجه اداء لازم با الفاظى كه براى اين ملزومات وضع شده و دلالت آنها بر اينمعانى از حيث وضوح و خفاء مختلف و متفاوت مىباشد ممكن مىگردد .
و امّا دلالت تضمّن :
گفتيم مراتب لزوم اجزاء براى كل در اين دلالت ممكن است مختلف باشد اكنون مىگوئيم :
جهت آن اينستكه :
ممكنست معنائى جزء از معناى ديگر بوده درحاليكه همين
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 46
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٦