ثريّا به عنقود ملاحيه منوّر كه قبلا گذشت امر چنين است يعنى تشبيه مزبور باعتبار رنگ و شكل و ديگر اوصاف واقع شده و وجود جملگى منظور گرديده است .
تبصره و تنبيه
بايد توجّه داشت هرچه تركيب ( چه تركيب خيالى بوده و چه عقلى باشد ) از امور بيشترى حاصل شده باشد تشبيه ابعد و غريبتر است زيرا تفاصيل آن اكثر و بيشتر مىباشد قهرا به غرابت آن مىافزايد و تشبيه بليغ آنست كه از همين قبيل باشد يعنى از افراد بعيد غريب محسوب شده نه از مصاديق قريب مبتذل و جهت آن دو چيز مىباشد :
الف : آنكه اين نوع از تشبيه غريب و غير مبتذل بوده و لاجرم در زمره سخنان و كلمات بليغ واقع مىباشد .
ب : جهت ديگرش آنست كه مستمع با استفاده از فكر و دقّت بمراد متكلّم ميرسد و پرواضح است رسيدن بشئ بعد از فحص و طلب لذّت بخشتر و از حيث واقع شدن در نفس لطيفتر مىباشد .
لازم بتذكّر است زمانى تشبيه بعيد و غريب ، بليغ و حسن به حساب ميآيد كه سببش لطف و دقّت معنا يا ترتيب برخى از معانى بر بعضى ديگر باشد چه آنكه معانى شريفه و مطالب عالى غالبا بر اين اصل استوار هستند كه ثانى بر اوّل مبتنى بوده و تالى بر سابق ردّ مىشود در نتيجه پىبردن به آنها محتاج به نظر و تأمل و فكر مىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 236
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٣٦