اينكه قلّت تفصيل در وجه شبه يا غلبه حضور مشبهبه در ذهن بسبب قرب مناسبتش با مشبّه يا تكرّر آن بر حسّ سبب است براى ظهور وجه شبه كه اين ظهور باعث مبتذل شدنش گرديده اين مىباشد كه قرب مناسبت در صورت اوّل و تكرّر بر حس در فرض دوّم با تفصيل تعارض كرده و از قوّت تفصيل كاستهاند و سببيّت آن براى قرابت را تضعيف نمودهاند چه آنكه هريك از قرب و تكرّر مقتضى براى سرعت انتقال از مشبّه بمشبّهبه مىباشند و بدين ترتيب وجه شبه در دو صورت ياد شده بمنزله امر اجمالى بوده كه در آن تفصيلى نباشد در نتيجه به ابتذال كشده شده .
شرح فارسى
توضيح
قوله : و هو انّه امّا قريب مبتذل : ضمير [ هو ] به تقسيم و در [ انّه ] به تشبيه راجع است .
قوله : و هو ما ينتقل فيه الخ : ضمير در [ فيه ] به ماء موصوله راجع است .
قوله : من غير تدقيق نظر : يعنى بدون دقّت فكر و تأمّل .
قوله : اى فى ظاهره : بنابراين معنا چنين مىشود :
لظهور وجه الشبه فى حالة كونه من قبيل المرئيات الظاهرة .
قوله : فمعناه فى اوّل الرّأى : بنابراين معناى عبارت مصنّف چنين مىشود :
لظهور وجه الشبه فى حالة كونه من قبيل المرئيات اوّلا .
قوله : امرا جملّيا : يعنى امرا مجملا .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 226
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٦