و غريب .
تشبيه قريب و مبتذل آنست كه بدون دقّت نظر و نياز به تأمّل در به دو امر از مشبّه بمشبهبه انتقال حاصل شود .
لازم بتذكر است كلمه [ بادى ] در متن مصنّف كه گفته [ فى بادى الرّأى ] محتمل دو معنا ممكن است باشد .
الف : اگر از [ بدا الامر ، يبدو ] مشتق باشد به معناى [ ظهر ] است و طبق اين احتمال معناى عبارت مصنّف چنين مىشود :
لظهور وجه الشبه فى ظاهر الرّاى ( بعلّت اينكه وجه شبه در ظاهر نظر روشن و آشكار است ) .
ب : و اگر مهموز اللّام و مشتق از [ بدء ، يبدء ] بوده معنايش اوّل مىباشد و بنابراين احتمال معناى عبارت آنست كه :
لظهور وجه الشبه فى اوّل الرّأى ( بعلّت اينكه در ابتداء نظر و فكر وجه شبه معلوم و روشن است ) .
و بهرتقدير ظهور وجه شبه در بادى امر بخاطر يكى از دو امر ذيل مىباشد :
1 - وجه شبه امرى است اجمالى بدون اينكه در آن تفصيلى باشد چه آنكه اين قبيل امور اسبق به نفس بوده و احاطه ذهن به آنها سريعتر است از امور مفصّله و شاهد بر اين مدّعا آنست كه ادراك انسان از حيث اينكه شئ يا جسم و يا حيوان است اسهل و اسبق به ذهن است از ادراكش از حيث اينكه جسم نامى حسّاس و متحرّك بالاراده و ناطق مىباشد .
2 - وجه شبه امرى است مفصّل ولى تفصيل در آن ناچيز و كم
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 224
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٤