و گاهى از باب تسامح بجاى وجه شبه ملزوم آن را ذكر ميكنند همچون كلام اهل لسان راجع به سخن فصيح كه مىگويند :
هو كالعسل فى الحلاوه .
چه آنكه قدر جامع بين سخن فصيح و عسل لازمه حلاوت يعنى ميل طبع مىباشد .
شارح گويد :
كلمه [ امّا مفصل ] معطوف است به [ امّا مجمل ] و حاصل كلام آنكه :
گفته شد تشبيه باعتبار وجه شبه يا مجمل است و يا مفصّل .
تشبيه مجمل با اقسام و لواحقش ذكر شد و اينك شرح تشبيه مفصّل .
تشبيه مفصّل آنست كه وجه شبه در آن مذكور باشد همچون قول شاعر :
و ثغره فى صفاء و ادمعى كاللئالى .
و قبلا شرح آن گذشت .
و گاهى در مقام تسامح بجاى وجه شبه چيزى را كه وجه شبه اجمالا تابع و لازمه آنست ذكر مىكنند چنانچه در عرف درباره سخن فصيح مىگويند :
هو كالعسل فى الحلاوة ( سخن فصيح در شيرينى همچون عسل مىباشد ) .
در اينمثال قدر جامع و وجه شبه لازمه حلاوت است و آن ميل طبع و اشتياق نفس مىباشد چه آنكه ميل قدر مشترك بين عسل و كلام است نه شيرينى كه از خواص مطعومات محسوب مىشود .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 220
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٠