بگريزى در طلب تو سعى بليغ و جديّت تمام نموده تا احسان و عطيّهاش را نصيب تو گرداند .
جمله [ صدفت عنه ] يعنى اعراض كردم از او و عبارت [ افاك ] يعنى مىرساند به تو و نزدت مىآورد .
و امّا كلمه [ ريقه ] در لغت گفته مىشود :
فعله فى روق شبابه و ريقه يعنى فلانى آن فعل و عمل را در ابتداء و اوّل جوانى انجام داد .
و اصابه ريق المطر يعنى رسيد به او بهترين دانههاى باران .
و اساسا ريق كل شئ عبارت است از افضل و برترين جزء از شئ .
شاهد در اينستكه شاعر مشبه يعنى ممدوح ( حسن بن سهل ) را اينطور توصيف كرده كه عطايا و الطافش در هرحال بر او فيضان داشته چه وى از او اعراض كند و چه نكند و همينطور مشبّهبه يعنى باران را نيز باينگونه توصيف نموده كه اگر باستقبالش روند باران نيز عطاياى خود را به مستقبلين رسانده و اگر از وى بگريزند باز فيضش را شامل حال ايشان مىكند پس در اين تشبيه صفت طرفين ذكر شده و اين دو صفت بوجه شبه يعنى افاضه و رساندن فيض در هردو حالت طلب و اعراض اشعار دارد لذا اين تشبيه نيز از اقسام مجمل محسوب مىشود .
شرح فارسى
توضيح
قوله : و هو انّه امّا مجمل الخ : ضمير [ هو ] به تقسيم راجع بوده و ضمير در [ انّه ] به تشبيه برمىگردد .
قوله : ممّن له مدخل فى ذلك : كلمه [ من ] در [ ممّن ] بيان
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 217
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢١٧