شرح فارسى
توضيح
قوله : و قد تستعمل عند الظّن الخ : ضمير نائب فاعلى در [ تستعمل ] به [ كانّ ] راجعست .
قوله : سواء كان الخبر جامدا الخ : صاحب كتاب دسوقى مىگويد :
اين عبارت اشاره است به تعميم در استعمال كانّ براى ظن به ثبوت خبر چه آنكه استعمال كانّ براى تشبيه مقيّد است بموردى كه خبر آن جامد باشد ، بنابراين [ كانّ ] در دو مثال مذكور براى ظنّ بوده نه براى تشبيه .
قوله : كانّ زيدا اخوك : مثال است براى خبر جامد و مثالهاى بعدى شاهد هستند براى خبر مشتقّ .
قوله : و ما فى معناه : ضمير مجرورى در [ معناه ] به مثل راجع است .
قوله : من المماثلة : چنانچه مىگوئيم : تماثل زيد و عمرو يا ماثل زيد عمرا يا زيد مماثل لعمرو .
قوله : و المشابهة : چنانچه گفته مىشود : تشابه زيد و عمرو يا شابه زيد عمرا يا زيد مشابه لعمرو يا زيد يشبه عمرا .
قوله : و ما يؤدى هذا المعنى : مانند كلمه [ مضاهى ] و [ مقارب ] و [ موازن ] و [ معادل ] .
قوله : بخلاف كانّ و تماثل و تشابه : يعنى قاعده در اين الفاظ آن نيست كه مشبّهبه پهلوى آنها قرار بگيرد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 168
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٦٨