ايندو شئ شبه است ( كلمه شبه بفتح شين و باء ) يعنى تشابه است و مقصود از [ شبه ] در اينجا امرى است كه بواسطهاش تشابه تحقّق مىيابد يعنى وجه شبه .
و ضمير در [ اشتراك الضّدين فيه ] به تضاد راجع است و حاصل مراد اينكه :
گاهى وجه شبه را از نفس تضاد كه ضدّين در آن با هم مشترك هستند انتزاع نموده و سپس تضاد را بمنزله تناسب قرار داده واحد الضّدين را به ديگرى تشبيه مىكنيم
و جهت اين تشبيه يا تمليح بوده و يا تهكّم .
مقصود از تمليح
مقصود از تمليح آنست كه چيزى كه در آن ملاحت و ظرافت است آورده شود و همين امر سبب تنزيل تضاد بمنزله تناسب باشد چه آنكه وقتى در عرب مىگويند : ملح الشاعر مقصود اينستكه شاعر كلامى مليح و نمكين آورده است .
و در ذيل قول حماسى كه گفته :
اتانى من ابى انس وعيد * فسلّ لغيظه الضّحاك جسمى
يعنى : از جانب ابى انس تهديدى متوجّه من شد پس بواسطه يك بار غضب ضحّاك جسم من آب شد .
امام مرزوقى مىگويد :
قائل اين ابيات قصدش از سرودن اين بيت استهزاء و تمليح است يعنى شاعر در مقام استهزاء و دست انداختن ابى انس كه