شرح فارسى
توضيح
قوله : هذه الاربعة هى اوائل الملموسات : وجه اوّل بودن اين چهار امر اينستكه بمجرّد لمس و در اوّلين وحله درك ميشوند بدون اينكه نيازمند به چيز ديگرى باشند .
بخلاف غير اين چهارتا كه قوّه لامسه آنها را درك نموده و واسطه دركشان اين چهارتا هستند پس غير اين چهار امر از امور مذكوره ديگر يعنى لطافت ، كثافت ، هشاشت ، لزوجت الخ در مقام ادراك نسبت به اين چهارتا در مرتبه دوّم هستند يعنى ابتداء قوّه لامسه اين چهارتا را درك و لمس نموده و سپس بتوسط آنها غيرشان را لمس مىنمايد .
قوله : فالاوليان منها فعليان : مقصود از [ اوليان ] حرارت و برودت مىباشد و در وجه تسميه آنها به [ فعلى ] گفتهاند :
ايندو در موصوفشان تأثير مىگذارند زيرا مقتضى جمع و تفريق بوده و پرواضح است كه ايندو ( جمع و تفريق ) فعل هستند .
قوله : و الاخريان منها انفعاليان : مقصود از [ اخريان ] رطوبت و يبوست مىباشد و در وجه تسميه آنها به [ انفعالى ] گفتهاند :
ايندو مقتضى هستند كه در موصوفشان تأثر حاصل شود چه آنكه رطوبت كيفيّتى استكه خواهان سهولت تشكّل و تفرّق و اتّصال مىباشد چنانچه رطوبت در خمير واجد چنين خصوصيّتى است .
و يبوست كيفيّتى استكه خواهان صعوبت تشكّل و تفرّق و
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 107
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٠٧