و گاهى نهى را در غير طلب كف از فعل استعمال مىكنند چنانچه مذهب و مرام بعضى چنين مىباشد .
و سپس بعد از [ او طلب الترك ] مىگويد :
چنانچه اين معنا رأى برخى از علماء است چه آنكه ارباب دانش با هم اختلاف نموده و در اينكه مقتضاى نهى كف نفس از فعل و مشغول شدن به يكى از اضداد آن بوده يا ترك فعل يعنى نفس [ ان لا يفعل ] است با يكديگر به منازعه برخاستهاند .
و مثال طلب ترك استعمال نهى در تهديد و دعا و التماس است چنانچه امثله اينها ظاهر و روشن مىباشد .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : لانه المتبادر الى الفهم : ضمير در [ لانّه ] به استعلاء راجع است .
قوله : كما هو مذهب البعض : ضمير [ هو ] به طلب ترك راجع بوده و مقصود از [ بعض ] ابو هاشم جبائى و بسيارى از معتزله مىباشند چنانچه رأى ايشان در اصول مسطور است .
قوله : فانهم اختلفوا : ضمير در [ انّهم ] به [ علماء ] راجعست .
قوله : و هو نفس ان لا تفعل : ضمير [ هو ] به ترك فعل راجع بوده و مقصود از [ نفس ان لا تفعل ] عدم فعل مىباشد .
قوله : لا تمتثل امرى : كه اين نهى در واقع نهى حقيقى نبوده بلكه بداعى تهديد از مولى صادر گرديده است .
متن :
و هذه الاربعة يجوز تقدير الشرط بعدها كقولك : ليت
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 416
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤١٦