بعد از رجوع به انصاف مىيابيم كه ظاهر طلب دلالت بر فور دارد همانطورى كه در استفهام و نداء اين معنا روشن و ظاهر مىباشد .
و در تعقيب [ و لتبادر الفهم عند الامر الخ ] مىافزايد :
مولى وقتى به بندهاش مىگويد : قم ( بايست ) و سپس پيش از آنكه بايستد مىگويد : اضطجع حتى المساء ( به پهلو بخواب تا شب ) بفهم اينطور تبادر مىكند كه وى امر اول يعنى طلب قيام را تغيير داده و امر به اضطجاع را لازم الاجراء دانسته است و ذهن اينطور درك مىكند كه جمع بين هردو با تراخى و فاصله يكى از ديگرى مطلوب نمىباشد :
ولى اين گفته سكاكى از نظر مصنف مورد مناقشه است و وجه آن اين است كه وقتى مقام خالى از قرائن داله بر اين معنا باشد ابدا كلام بر آن دلالت ندارد .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : و التسخير : مقصود از [ تسخير ] مسخّر و منقاد قرار دادن شيئ مىباشد يعنى گاهى صيغه امر براى تسخير استعمال مىگردد .
قوله : كونوا قردة خاسئين : سوره بقره آيه ( 65 ) .
قوله : و الاهانة : يعنى توهين و كوچك شمردن و عدم اعتناء بشيئى يا كسى .
قوله : كونوا حجارة او حديدا : آيه ( 50 ) از سوره اسراء .
قوله : لعدم قدرتهم على ذلك : ضمير مجرورى در [ قدرتهم ] به مخاطبى راجع بوده و مشاراليه [ ذلك ] ، [ كونهم قردة و حجارة او حديدا ] مىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 412
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤١٢