است كه غرض از آن طلب بوزينه شدن يا سنگ و يا آهن گرديدن نيست زيرا ايشان بر چنين امرى قدرت ندارند و امر به چيزى كه در قدرت مأمور نيست هرگز تعلق نمىگيرد ولى در تسخير فعل يعنى بوزينه شدن حاصل مىشود و در اهانت حاصل نمىگردد زيرا مراد از امر و مقصود از آن عدم اعتناء به ايشان است نه آنكه حتما فعل حاصل شود .
و پس از آن در ذيل [ اصبروا او لا تصبروا ] مىگويد :
در جائى كه امر بداعى اباحه گفته مىشود گويا مخاطب چنين ميپندارد كه فعل ممنوع و محظور عليه است از اينرو آمر در انجام فعل بوى اذن مىدهد و در عين حال بوى تفهيم مىكند كه در تركش نيز حرج و منعى نيست .
ولى در مورد دلالت امر بر تسويه مخاطب چنين توهم مىكند كه يكى از دو طرف فعل يا ترك بحالش انفع بوده و نسبت به او ارجح است لاجرم آمر بواسطه امر اين توهم را مرتفع ساخته و بين فعل و ترك تسويه برقرار مىنمايد و همين بيان فرق بين اباحه و تسويه مىباشد .
و اما تمنى يعنى آرزو كردن امرى كه در قدرت متمنى نيست مانند قول امرء القيس :
الا ايها الليل الطويل الا انجلى * بصبح و ما الاصباح منك بامثل
يعنى آگاه باش اى شب دراز آيا وقت آن نشده كه بر طرف گردى و به صبح تبديل شوى درحاليكه صبح شدن تو نزد من بهتر از باقى بودن بر شب نمىباشد .
شاهد در [ انجلى ] است كه امر بوده و بر تمنّى دلالت دارد زيرا غرض و مقصود طلب انجلاء و بر طرف شدن از شب نمىباشد چه آنكه