و باقى ادوات استفهام جملگى براى طلب تصور مىباشند .
برخى از ارباب فن گفتهاند :
بواسطه [ ما ] از شرح اسم و توضيح لفظ سؤال مىگردد مانند قول ما كه مىگوئيم : ما العنقاء [ عنقاء يعنى چه ] .
يا از ماهيت و حقيقت مسمى سئوال مىشود مانند قول ما كه ميگوئيم ما الحركة ( حقيقت و ماهيّت حركت چيست ) .
و از مرتبه بين شرح اسم و حقيقت مسمى بواسطه [ هل ] بسيطه سؤال مىگردد چنانچه بواسطه كلمه [ من ] از عارض شخصى ذوى العقول پرسش و استفسار مىكنند مانند قول ما كه مىگوئيم : من فى الدار ( در خانه چه كسى مىباشد ) .
شارح گويد :
هل بر دو قسم است : بسيطه و مركبه .
هل بسيطه عبارتست از كلمهاى كه بواسطهاش از وجود يا لا وجود شيئى سئوال مىشود چنانچه گوئيم :
هل الحركة موجودة او لا موجودة اين عبارت را وقتى مىگويند كه نه وجود و نه عدم حركت معلوم باشد لذا سئوال از اصل وجود و عدم وجود مىباشد .
هل مركبه عبارتست از كلمهاى كه بواسطهاش از وجود شيئى براى شيئ ديگر يا از لا وجود آن برايش سئوال گرديده مىشود چنانچه گوئيم :
هل الحركة دائمة او لا دائمة ، اين عبارت را وقتى مىگويند كه اصل وجود حركت محرز و قطعى است منتهى نمىدانيم دوام براى آن ثابت بوده يا ثابت نمىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 364
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٦٤