داريم تا كسى كفران نكند مجازاتش خواهيم نمود ؟
البتّه اين آيه شريفه بنابر احتمالى كه ذيلا بيان مىشود از قسم مذكور محسوب مىگردد و آن اينستكه از [ يجازى ] جزاء و كيفر مخصوص اراده شده باشد و آن كيفر مخصوص عبارتست از عذابى كه قبل از اين آيه در آيه قبلى به آن اشاره شده يعنى ارسال سيل العرم عليهم و تبديل جنّتيهم و تقدير چنين مىباشد :
و هل يجازى ذلك الجزاء المخصوص الّا الكفور .
بنابراين جمله [ هل يجازى الخ ] مرتبط و متعلّق بما قبل خود يعنى آيه ( 16 ) از سوره سبا مىباشد و آن آيه عبارتست از :
فارسلنا عليهم سيل العرم و بدّلناهم بجنّتيهم جنّتين ذواتى اكل خمط و اتل الخ .
و امّا بنابر احتمال ديگر كه از آيه [ هل يجازى الّا الكفور ] اين معنا مراد باشد :
هل يعاقب الّا الكفور ، بنابر اينكه مجازات به معناى مكافات آمده باشد :
يعنى اگر عمل شخص خير بوده مكافاتش خير و در صورت شر ، مكافات نيز شر است .
بايد بگوئيم بنابراين احتمال البته آيه شريفه از قسم دوّم محسوب مىشود كه ذيلا بيان مىشود .
ب : آنكه از جمله همچون ضرب المثل استفاده شود يعنى از جمله دوّم حكم كلى قصد شده باشد كه از ما قبل خود منفصل بوده و از نظر استقلال جارى مجراى امثال به حساب آيد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 705
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٠٥