[ قسم چهارم از اقسام اطناب ( ايغال ) ]
قوله : بعد الزمان : منظور بعد محسوس مىباشد
قوله : و استعمالا : عطف است بر [ تنزيلا ] .
قوله : فى مجرّد التّدرّج : كلمه [ مجرّد ] صفت و [ التدرج ] موصوف بوده لذا اين اضافه از قبيل اضافه صفت بموصوف است مانند لجين الماء .
يعنى و به جهت آنكه [ ثمّ ] استعمال شده در تدرّج و انتقال در مراتب ارتقاء كه از اعتبار و ملاحظه تراخى مجرّد مىباشد .
متن
و امّا بالايغال ، فقيل :
هو ختم البيت بما يفيد نكتة يتم المعنى بدونها كزيادة المبالغة فى قولها : و انّ صخرا لتأتم الهداة به كانّه علم فى رأسه نار و تحقيق التّشبيه فى قول امرء القيس :
كأنّ عيون الوحش حول خبائنا * و ارحنا الجزع الذّى لم يثقب
و قيل لا يختص بالشّعر و مثّل بقوله تعالى :
اتّبعوا من لا يسئلكم اجرا و هم مهتدون .
شرح عربى
( و امّا بالايغال ) من اوغل فى البلاد اذا ابعد فيها و اختلف فى تفسيره ( فقيل هو ختم البيت بما يفيد نكتة يتمّ المعنى بدونها كزيادة المبالغة فى قولها ) اى فى قول الخنساء فى مرثية اخيها صخر ( و انّ صخر التأتمّ ) اى يقتدى ( الهداة به * كانّه علم ) اى جبل مرتفع ( فى رأسه نار ) فقولها كانه علم واف بالمقصود اعنى التشبيه بما يهتدى به الا انّ فى قولها فى رأسه نار زياده مبالغة ( و تحقيق ) اى و كتحقيق التّشبيه فى قول امرء القيس ( كانّ عيون الوحش حول خبائنا ) اى خيامنا ( و ارحلنا الجزع الّذى لم يثقّب ) الجزع بالفتح الحرز اليمانى