شرعيّه ( حرمت ، وجوب ، استحباب ، كراهت و اباحه ) به حكم عقل به افعال تعلّق گرفته نه اعيان و ذوات لذا بقرينه عقل منتقل ميشويم كه در آيه شريفه حذفى واقع گرديده و امّا اينكه محذوف چيست ، بايد بگوئيم :
مقصود اظهر و غرض معلوم از اشياء مذكور در آيه شريفه تناول آنها مىباشد و تناول معنائى است عام كه هم شامل اكل بوده و هم آشاميدن البان و مايعات را دربرمىگيرد و بدين ترتيب نفس غرض و مقصود از اين اشياء محذوف را معيّن و مشخّص كرده و دلالت مىكند كه آن كلمه تناول مىباشد ، بنابراين تقدير آيه شريفه حرّمت عليكم تناول الميتة و الدّم مىباشد .
لازم بتذكّر است كه در عبارت مصنّف يعنى : منها ان يدلّ الخ ادنى مسامحهاى وجود دارد لذا براى تصحيح عبارت متن مجبوريم مضافى را محذوف بدانيم .
مصنّف گويد
و منها ان يدلّ العقل عليهما .
شارح گويد مىگويد :
ضمير در [ عليهما ] به حذف و تعيين محذوف راجع است يعنى :
و از جمله ادلّه آنست كه عقل هم بر اصل حذف و هم بر تعيين محذوف دلالت نمايد مانند فرموده حقتعالى :
و جاء ربّك .
در اينجا عقل دلالت دارد براينكه آمدن پروردگار متعال امرى است ممتنع زيرا حقّ جلّت عظمته جسم نبوده و از ممكنات نيست تا افعال و عوارض
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 674
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٧٤