است جواب شرط ممكن نيست زمانا بر شرط مقدم باشد پس جواب حذف شده و بجاى آن سببش يعنى [ فقد كذبت ] واقع شده و تقدير كلام بگفته مصنّف چنين است :
و ان يكذّبوك فلا تحزن و اصبر لانّ الرّسل قبلك كذّبت ايضا .
شرح فارسى :
توضيح
قوله : ماذا اراد بالجملة ههنا : ضمير فاعلى در [ اراد ] به مصنّف راجع است .
قوله : ليحق الحق و يبطل الباطل : آيه ( 8 ) از سوره انفال
قوله : فقلنا اضرب بعصاك الحجر : آيه ( 60 ) از سوره بقره
قوله : و مثل هذه الفاء يسمّى فاء فصيحة : مقصود از [ مثل هذه الفاء ] فائى است كه افاده ترتيب مىكند و وجه تسميه آن به [ فصيحه ] ايستكه :
اين فاء دلالت مىكند بر جمله مقدّر و از تقديرش پرده برمىدارد چه آن كه افصاح به معناى كشف كردن و پرده برداشتن است .
قوله : قيل على التقدير الاوّل : مقصود از تقدير اوّل اينستكه جمله محذوف سبب براى مذكور باشد لا كه در اين صورت [ فاء ] جهت تسميهاش به [ فصيحه ] آنست كه از جمله مقدّر سببيّه پرده برداشته و بر آن دلالت مىكند چه آنكه طبق گفته اين قائل [ فاء ] زمانى فصيحه ناميده مىشود كه بر جمله مقدّر سببيّه دلالت كرده و از آن پرده بردارد .
مؤلف گويد :
قائل اينقول سكّاكى در كتاب مفتاح العلوم مىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 668
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٦٨