و ممكنست تقدير آن : فان ضربت بها فقد انفجرت باشد و يا محذوف غير از ايندو مىباشد مانند :
فنعم الماهدون طبق آنچه قبلا گذشت .
و يا محذوف بيش از يك جمله مىباشد مانند :
انا انبّئكم بتأويله ، فارسلون يوسف .
كه تقدير آن : الى يوسف لاستعبر الرّؤيا ففعلوا ، فاتاه فقال له يا يوسف ، مىباشد .
و حذف به دو گونه است :
الف : آنكه بجاى محذوف چيزى قرار نگرفته باشد چنانچه مثالش گذشت
ب : آنكه بجاى محذوف چيزى قرار گرفته باشد مانند :
و ان يكذّبوك ، فقد كذّبت رسل من قبلك كه تقدير آن و ان يكذّبوك فلا تحزن و اصبر بوده سپس جمله جواب حذف شده و بجايش جمله « فقد كذّبت رسل من قبلك » قرار داده شده .
شارح گويد :
عارت و « امّا جملة » در متن مصنّف معطوف است بر « امّا جزء جمله » .
سؤال
مقصود مصنّف از « جمله » در اينجا چيست كه شرط و جزاء را جمله ندانسته بلكه بهريك از ايندو جزء جمله اطلاق نموده است ؟
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 664
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٦٤