قوله : و اعجب من هذا : مشاراليه [ هذا ] گفتارى بود كه از فاضل شيرازى گذشت و اظهار نمود كه فعل مستقبل نمىتواند در حال عمل كند .
قوله : انّه لمّا سمع الخ : ضمير در [ انّه ] و [ سمع ] به همان بعض يعنى فاضل شيرازى راجع است .
قوله : انّه يجب تجريد صدر الجملة الخ : كلمه [ انّه ] بكسر همزه بوده زيرا محكى قول يعنى مفعولست براى [ قول النحاة ] و ضمير منصوبى آن به معناى شأن مىباشد .
قوله : عن علم الاستقبال : كلمه ( علم ) بفتح عين و لام يعنى علامت و مقصود از علامت استقبال حروفى همچون سين و سوف و لن مىباشد .
قوله : بحسب الظاهر : يعنى فعل مستقبل با حال نحوى كه صفت مبين هيئت است بحسب ظاهر تنافى دارد اگرچه در واقع و نفس الامر بينشان تنافى و تهافتى وجود ندارد چه آنكه بسا زمانش مستقبل بوده همانطوريكه گاهى ماضى و در برخى اوقات حال مىباشد .
قوله : فهم منه : ضمير فاعل در [ فهم ] ببعض [ فاضل شيرازى ] راجع بوده و ضمير مجرورى در [ منه ] به قول النّحاة برمىگردد و اين جمله جواب است براى [ لمّا سمع ] .
قوله : انه يجب تجريد الفعل : ضمير در [ انّه ] به معناى [ شأن ] مىباشد .
قوله : و اورد هذا المقال : ضمير فاعلى در [ اورد ] به بعض ( فاضل شيرازى ) راجع بوده و مراد از [ هذا المقال ] كلام نحاة مىباشد .
قوله : و لم ينظر فى صدر هذا المقال : ضمير فاعلى در [ لم ]
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 354
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٥٤