و كان ورائهم ملك يأخذ كلّ سفينة غصبا .
كه تقدير آن سفينة صحيحة يا نظير آن مىباشد بدليل ما قبل آيه .
يا محذوف شرط بوده چنانچه قبلا گذشت و يا جواب شرط مىباشد كه حذف آن براى مجرّد اختصار بوده مانند :
و اذا قيل لهم اتّقوا ما بين ايديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون كه تقدير آن : اعرضوا بوده بدليل ما بعد آن .
و يا حذف بخاطر آنست كه بدينوسيله دلالت شود محذوف چيزى استكه وصف به آن احاطه ندارد يا آنكه نفس سامع بهرطرفى كه ممكن است متمايل شود .
مثال ايندو فرض آيه شريفه ذيل است :
و لو ترى اذ وقفوا على النّار .
يا محذوف غير آنچه ذكر شد مىباشد مانند :
لا يستوى منكم من انفق من قبل الفتح و قاتل .
تقدير آن و من انفق من بعده و قاتل مىباشد بدليل ما بعد آيه .
ايجاز حذف و موارد آن
شارح گويد :
كلمه ايجاز الحذف معطوف است بر ايجاز القصر يعنى :
ايجاز بر دو قسم است : ايجاز قصر و ايجاز حذف